Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 6: Nguyễn Du – “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Nguyễn Du là đại thi hào dân tộc, tác giả Truyện Kiều. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 6: Nguyễn Du – “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Tư tưởng nhân đạo: thương xót con người, nhất là người phụ nữ tài hoa bạc mệnh. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 6: Nguyễn Du – “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. Nguyễn Du (1765–1820), tự Tố Như, hiệu Thanh Hiên, là đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 6: Nguyễn Du – “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Cuộc đời Nguyễn Du trải qua nhiều biến động: chứng kiến nhà Lê sụp đổ, nhà Tây Sơn rồi nhà Nguyễn lên ngôi, bản thân làm quan cho cả hai triều đại với tâm trạng bất đắc chí. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 6: Nguyễn Du – “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Xét hai câu thơ mở đầu Truyện Kiều:
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 6: Nguyễn Du – “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng” để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Trăm năm trong cõi người ta, Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Viết một câu văn thể hiện điểm nhìn của một đứa trẻ nhìn thấy cơn mưa đầu mùa. ---
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Phân tích tác dụng của điểm nhìn trong đoạn trích sau: > "Từ ô cửa sổ tầng hai, Hùng nhìn xuống sân. Dưới kia, cha cậu đang lúi húi sửa chiếc xe đạp cũ. Hùng chợt thấy sống mũi mình cay cay: chiếc xe ấy đã theo cha cậu suốt bao năm ròng."
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Một truyện ngắn kể về một vụ trộm. Nếu kể theo điểm nhìn của người bị mất trộm và kể theo điểm nhìn của tên trộm, cảm xúc của người đọc sẽ khác nhau như thế nào? Giải thích.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Nguyễn Du là đại thi hào dân tộc, tác giả Truyện Kiều."
- Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Tư tưởng nhân đạo: thương xót con người, nhất là người phụ nữ tài hoa bạc mệnh."
- Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Nguyễn Du (1765–1820), tự Tố Như, hiệu Thanh Hiên, là đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới."
- Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Cuộc đời Nguyễn Du trải qua nhiều biến động: chứng kiến nhà Lê sụp đổ, nhà Tây Sơn rồi nhà Nguyễn lên ngôi, bản thân làm quan cho cả hai triều đại với tâm trạng bất đắc chí."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Nguyễn Du (1765–1820), tự Tố Như, hiệu Thanh Hiên, là đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới. Quê ông ở Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh, trong một gia đình quan lại có truyền thống văn chương.
- Tổng kết ghi nhớ: Nguyễn Du là đại thi hào dân tộc, tác giả Truyện Kiều.; Tư tưởng nhân đạo: thương xót con người, nhất là người phụ nữ tài hoa bạc mệnh.; Câu “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng” thể hiện tấm lòng nhân đạo ấy.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Xét hai câu thơ mở đầu Truyện Kiều:
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 6: Nguyễn Du – “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng” (Nguyễn Du là đại thi hào dân tộc, tác giả Truyện Kiều.; Tư tưởng nhân đạo: thương xót con người, nhất là người phụ nữ tài hoa bạc mệnh.; Câu “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng” thể hiện tấm lòng nhân đạo ấy.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: > Trăm năm trong cõi người ta,
Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.
- Bài 4: Ví dụ: "Mưa rơi lộp độp trên mái tôn, em reo lên thích thú, đưa tay hứng những hạt mưa mát lạnh." (Chấp nhận các câu đúng, thể hiện góc nhìn trẻ thơ.)
- Bài 5: Đoạn trích dùng điểm nhìn ngôi thứ nhất qua nhân vật Hùng (quan sát từ ô cửa sổ). Tác dụng: người đọc cảm nhận trực tiếp tình cảm thương cha, sự xúc động của Hùng; chi tiết "sống mũi cay cay" bộc lộ nội tâm chân thực, gây đồng cảm.
- Bài 6: Kể theo điểm nhìn người bị mất trộm: người đọc đồng cảm với nỗi mất mát, phẫn nộ với kẻ trộm. Kể theo điểm nhìn tên trộm: người đọc có thể hiểu động cơ, hoàn cảnh của tên trộm, cảm xúc phức tạp hơn (thương hại, day dứt…). Điểm nhìn quyết định thái độ, cảm xúc của người đọc đối với nhân vật và sự việc.