Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 1: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng? A. Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng là cơ sở của mọi hoạt động sống. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 1: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Đồng hóa tổng hợp và tích lũy năng lượng; dị hóa phân giải và giải phóng năng lượng. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 1: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất từ môi trường, biến đổi chúng thành các chất cần thiết cho hoạt động sống, đồng thời thải các chất không cần thiết ra ngoài. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 1: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Hai quá trình này gắn bó chặt chẽ với nhau và diễn ra liên tục trong mọi tế bào.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 1: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Một cây lúa hút nước và muối khoáng từ đất, hấp thụ khí carbon dioxide từ không khí để quang hợp tạo ra đường glucose, rồi dùng glucose để tổng hợp tinh bột và cellulose. Khi hạt lúa nảy mầm, tinh bột được phân giải thành đường để cung cấp năng lượng cho mầm lớn lên.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 1: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Giải thích: ví dụ trên cho thấy đồng hóa (tổng hợp tinh bột, cellulose) và dị hóa (phân giải tinh bột khi nảy mầm) luôn diễn ra song song. Năng lượng ánh sáng được chuyển hóa thành năng lượng hóa học trong glucose, rồi giải phóng dần khi cây cần.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Trao đổi chất là gì? Nêu hai quá trình chính cấu thành trao đổi chất.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Phân biệt đồng hóa và dị hóa. Cho một ví dụ mỗi quá trình.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Vì sao nói trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng luôn gắn liền với nhau?
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng là cơ sở của mọi hoạt động sống."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Đồng hóa tổng hợp và tích lũy năng lượng; dị hóa phân giải và giải phóng năng lượng."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất từ môi trường, biến đổi chúng thành các chất cần thiết cho hoạt động sống, đồng thời thải các chất không cần thiết ra ngoài."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Hai quá trình này gắn bó chặt chẽ với nhau và diễn ra liên tục trong mọi tế bào."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất từ môi trường, biến đổi chúng thành các chất cần thiết cho hoạt động sống, đồng thời thải các chất không cần thiết ra ngoài. Chuyển hóa năng lượng là quá trình biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác để cung cấp cho các hoạt động sống.
- Tổng kết ghi nhớ: Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng là cơ sở của mọi hoạt động sống.; Đồng hóa tổng hợp và tích lũy năng lượng; dị hóa phân giải và giải phóng năng lượng.; Các hệ cơ quan trong cơ thể phối hợp để thực hiện trao đổi chất.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Một cây lúa hút nước và muối khoáng từ đất, hấp thụ khí carbon dioxide từ không khí để quang hợp tạo ra đường glucose, rồi dùng glucose để tổng hợp tinh bột và cellulose. Khi hạt lúa nảy mầm, tinh bột được phân giải thành đường để cung cấp năng lượng cho mầm lớn lên.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 1: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng (Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng là cơ sở của mọi hoạt động sống.; Đồng hóa tổng hợp và tích lũy năng lượng; dị hóa phân giải và giải phóng năng lượng.; Các hệ cơ quan trong cơ thể phối hợp để thực hiện trao đổi chất.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Giải thích: ví dụ trên cho thấy đồng hóa (tổng hợp tinh bột, cellulose) và dị hóa (phân giải tinh bột khi nảy mầm) luôn diễn ra song song. Năng lượng ánh sáng được chuyển hóa thành năng lượng hóa học trong glucose, rồi giải phóng dần khi cây cần.
- Bài 4: Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy chất từ môi trường, biến đổi thành chất của cơ thể và thải chất không cần thiết. Hai quá trình: đồng hóa (tổng hợp) và dị hóa (phân giải).
- Bài 5: Đồng hóa: tổng hợp chất hữu cơ phức tạp từ chất đơn giản, tích lũy năng lượng (ví dụ quang hợp). Dị hóa: phân giải chất hữu cơ thành chất đơn giản, giải phóng năng lượng (ví dụ hô hấp tế bào).
- Bài 6: Mọi quá trình tổng hợp và phân giải chất đều kèm theo chuyển hóa năng lượng (tích lũy hoặc giải phóng), nên hai quá trình gắn liền, không tách rời.