1. Kiến thức trọng tâm
Sinh trưởng ở thực vật diễn ra chủ yếu tại mô phân sinh, gồm mô phân sinh đỉnh và mô phân sinh bên. Mô phân sinh đỉnh giúp thân và rễ dài ra, gọi là sinh trưởng sơ cấp. Mô phân sinh bên gồm tầng sinh vỏ và tầng sinh trụ, giúp thân và rễ tăng đường kính, gọi là sinh trưởng thứ cấp, chỉ có ở cây hai lá mầm. Nhờ hai hình thức sinh trưởng này mà cây vừa cao lên vừa to ra.
Quá trình phát triển ở thực vật trải qua các giai đoạn: hạt nảy mầm, cây con, cây trưởng thành, ra hoa, tạo quả và hạt. Sự chuyển từ giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng sang sinh trưởng sinh thực chịu ảnh hưởng của quang chu kì, nhiệt độ và hormone. Gibberellin kích thích thân dài ra và phá ngủ hạt, auxin kích thích ra rễ, cytokinin kích thích phân chia tế bào, còn abscisic acid gây ngủ hạt và đóng khí khổng.
Người trồng trọt vận dụng hiểu biết này để điều khiển sinh trưởng và phát triển của cây. Ví dụ, xử lí hạt bằng gibberellin để phá ngủ, dùng ánh sáng nhân tạo để điều khiển ra hoa, bón phân hợp lí để cây sinh trưởng cân đối. Việc nắm vững các quy luật này giúp nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: cây hoa cúc trồng trong điều kiện ngày ngắn sẽ ra hoa sớm hơn so với ngày dài.
Lời giải: hoa cúc là cây ngày ngắn, chỉ ra hoa khi thời gian chiếu sáng dưới ngưỡng nhất định. Quang chu kì tác động lên lá, lá sản sinh tín hiệu ra hoa truyền tới đỉnh sinh trưởng, kích thích chuyển sang giai đoạn sinh sản. Người trồng hoa lợi dụng đặc điểm này, dùng màn che để rút ngắn ngày, điều khiển cúc ra hoa đúng dịp lễ Tết.
3. Ghi nhớ
- Mô phân sinh đỉnh tạo sinh trưởng sơ cấp; mô phân sinh bên tạo sinh trưởng thứ cấp.
- Hormone và quang chu kì điều hoà sự ra hoa ở thực vật.
- Điều khiển ánh sáng, hormone và dinh dưỡng giúp nâng cao năng suất cây trồng.