1. Kiến thức trọng tâm
Bấm ngọn là kĩ thuật cắt bỏ ngọn thân chính để phá vỡ ưu thế ngọn, kích thích chồi bên phát triển, giúp cây ra nhiều cành và nhiều quả. Tỉa cành là cắt bỏ cành già, cành sâu bệnh và cành mọc chen chúc, giúp cây thông thoáng, tập trung dinh dưỡng nuôi cành khoẻ. Hai kĩ thuật này dựa trên vai trò của auxin do đỉnh ngọn sản sinh, vốn ức chế chồi bên. Khi cắt ngọn, lượng auxin giảm, chồi bên được giải phóng và phát triển.
Xử lí kích thích tố là dùng các chất điều hoà sinh trưởng như auxin, gibberellin và cytokinin với nồng độ thích hợp để điều khiển cây. Ví dụ, ngâm cành giâm vào dung dịch auxin giúp ra rễ nhanh, phun gibberellin giúp quả nho không hạt to hơn, xử lí cytokinin giúp chồi nảy nhiều. Cần tuân thủ đúng liều lượng vì nồng độ quá cao có thể gây hại cho cây.
Tính tuổi cây dựa vào vòng năm ở thân gỗ. Mỗi năm cây tạo một vòng gỗ sáng và một vòng gỗ tối, hợp thành một vòng năm. Đếm số vòng năm trên mặt cắt ngang thân cho biết tuổi của cây. Phương pháp này áp dụng cho cây gỗ ở vùng ôn đới có mùa sinh trưởng rõ rệt.
2. Ví dụ minh họa
Thí nghiệm: bấm ngọn một cây đậu và để nguyên một cây đậu đối chứng, sau hai tuần so sánh số cành bên.
Lời giải: cây bấm ngọn có nhiều cành bên hơn cây đối chứng. Khi cắt ngọn, auxin từ đỉnh ngọn giảm, chồi bên thoát khỏi ức chế và phát triển thành cành. Thí nghiệm chứng minh ưu thế ngọn và hiệu quả của bấm ngọn trong việc tăng số cành, từ đó tăng số hoa và quả trên cây trồng.
3. Ghi nhớ
- Bấm ngọn phá ưu thế ngọn, kích thích chồi bên phát triển.
- Tỉa cành giúp cây thông thoáng và tập trung dinh dưỡng.
- Một vòng năm gồm vòng gỗ sáng và vòng gỗ tối, dùng để tính tuổi cây gỗ.