Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 10: Thực hành: Viết báo cáo về một chủ đề dân cư ở Việt Nam? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Báo cáo cần có số liệu, biểu đồ và phân tích, không chỉ trình bày kiến thức chung. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 10: Thực hành: Viết báo cáo về một chủ đề dân cư ở Việt Nam, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Luôn ghi rõ nguồn tư liệu để báo cáo có độ tin cậy. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 10: Thực hành: Viết báo cáo về một chủ đề dân cư ở Việt Nam, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. - Mục đích: vận dụng kiến thức về dân cư để viết báo cáo về một vấn đề cụ thể, rèn luyện kĩ năng thu thập, xử lí số liệu và trình bày kết quả.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 10: Thực hành: Viết báo cáo về một chủ đề dân cư ở Việt Nam, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. - Cách thu thập tư liệu: sử dụng sách giáo khoa, Atlat Địa lí Việt Nam, số liệu của Tổng cục Thống kê, niên giám thống kê địa phương; có thể phỏng vấn, khảo sát nhỏ ở địa phương. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 10: Thực hành: Viết báo cáo về một chủ đề dân cư ở Việt Nam, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Ví dụ: Lập dàn ý cho báo cáo "Di cư từ nông thôn ra thành thị ở Việt Nam".
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 10: Thực hành: Viết báo cáo về một chủ đề dân cư ở Việt Nam để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: (1) Mở đầu: nêu khái niệm di cư và lí do chọn chủ đề (di cư ảnh hưởng đến dân số đô thị và lao động nông thôn). (2) Nội dung: trình bày quy mô và xu hướng di cư qua các năm bằng bảng số liệu; phân tích nguyên nhân (thiếu việc làm ở nông thôn, thu nhập thấp; thành thị có nhiều cơ hội việc làm, dịch vụ tốt hơn); nêu hậu quả (đô thị quá tải, nông thôn thiếu lao động trẻ) và đề xuất giải pháp (phát triển công nghiệp, dịch vụ ở nông thôn, đào tạo nghề tại chỗ). (3) Kết luận: tóm tắt nhận định và kiến nghị.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Vì sao khí hậu nước ta mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa?
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Nêu đặc điểm dân số nước ta hiện nay.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Cơ cấu dân số theo độ tuổi của nước ta có đặc điểm gì? Xu hướng thay đổi ra sao?
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Báo cáo cần có số liệu, biểu đồ và phân tích, không chỉ trình bày kiến thức chung."
- Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Luôn ghi rõ nguồn tư liệu để báo cáo có độ tin cậy."
- Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "- Mục đích: vận dụng kiến thức về dân cư để viết báo cáo về một vấn đề cụ thể, rèn luyện kĩ năng thu thập, xử lí số liệu và trình bày kết quả."
- Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "- Cách thu thập tư liệu: sử dụng sách giáo khoa, Atlat Địa lí Việt Nam, số liệu của Tổng cục Thống kê, niên giám thống kê địa phương; có thể phỏng vấn, khảo sát nhỏ ở địa phương."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: - Mục đích: vận dụng kiến thức về dân cư để viết báo cáo về một vấn đề cụ thể, rèn luyện kĩ năng thu thập, xử lí số liệu và trình bày kết quả. - Cách chọn chủ đề: chọn một vấn đề gần gũi và có số liệu rõ ràng, ví dụ: gia tăng dân số ở địa phương, di cư từ nông thôn ra thành thị, đô thị hóa ở một tỉnh, già hóa dân số, phân bố dân cư theo vùng.
- Tổng kết ghi nhớ: Báo cáo cần có số liệu, biểu đồ và phân tích, không chỉ trình bày kiến thức chung.; Luôn ghi rõ nguồn tư liệu để báo cáo có độ tin cậy.; Chọn chủ đề cụ thể, vừa sức, gắn với thực tế địa phương.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ: Lập dàn ý cho báo cáo "Di cư từ nông thôn ra thành thị ở Việt Nam".
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 10: Thực hành: Viết báo cáo về một chủ đề dân cư ở Việt Nam (Báo cáo cần có số liệu, biểu đồ và phân tích, không chỉ trình bày kiến thức chung.; Luôn ghi rõ nguồn tư liệu để báo cáo có độ tin cậy.; Chọn chủ đề cụ thể, vừa sức, gắn với thực tế địa phương.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: (1) Mở đầu: nêu khái niệm di cư và lí do chọn chủ đề (di cư ảnh hưởng đến dân số đô thị và lao động nông thôn). (2) Nội dung: trình bày quy mô và xu hướng di cư qua các năm bằng bảng số liệu; phân tích nguyên nhân (thiếu việc làm ở nông thôn, thu nhập thấp; thành thị có nhiều cơ hội việc làm, dịch vụ tốt hơn); nêu hậu quả (đô thị quá tải, nông thôn thiếu lao động trẻ) và đề xuất giải pháp (phát triển công nghiệp, dịch vụ ở nông thôn, đào tạo nghề tại chỗ). (3) Kết luận: tóm tắt nhận định và kiến nghị.
- Bài 4: Do vị trí gần xích đạo, nằm trong vùng gió mùa châu Á, giáp Biển Đông nên nóng ẩm, mưa nhiều, chịu ảnh hưởng luân phiên của gió mùa đông và gió mùa hạ.
- Bài 5: Đông (trên 100 triệu người), tốc độ tăng chậm dần, cơ cấu trẻ nhưng đang già hoá, mật độ cao, phân bố không đều.
- Bài 6: Cơ cấu trẻ (nhóm 0–14 tuổi còn chiếm tỉ trọng đáng kể), nhưng tỉ trọng nhóm trên 60 tuổi tăng dần — xu hướng già hoá dân số.