1. Kiến thức trọng tâm
- Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp diễn ra theo ba hướng: theo ngành, theo thành phần kinh tế và theo lãnh thổ.
- Theo ngành: giảm tỉ trọng nhóm ngành khai khoáng, tăng tỉ trọng nhóm ngành chế biến, chế tạo. Trong nội bộ nhóm ngành, chuyển từ các ngành sử dụng nhiều lao động sang các ngành công nghệ cao; trong từng ngành, chuyển từ công đoạn giá trị gia tăng thấp sang công đoạn giá trị gia tăng cao, tăng tỉ trọng năng lượng tái tạo trong sản xuất điện.
- Theo thành phần kinh tế: giảm tỉ trọng khu vực kinh tế Nhà nước, tăng tỉ trọng khu vực kinh tế ngoài Nhà nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), nhờ chính sách mở cửa và hội nhập.
- Theo lãnh thổ: giá trị sản xuất công nghiệp tập trung chủ yếu ở Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng, đồng thời lan tỏa dần ra các vùng khác nhờ hình thành các khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển.
- Nguyên nhân: đổi mới cơ chế, hội nhập kinh tế quốc tế, tiến bộ khoa học – công nghệ, thu hút FDI và chuyển dịch cơ cấu lao động.
- Ý nghĩa: nâng cao năng suất, sức cạnh tranh, tạo thêm việc làm và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Vì sao tỉ trọng ngành khai khoáng trong cơ cấu công nghiệp giảm dần?
Lời giải: Khai khoáng phụ thuộc vào tài nguyên không tái tạo, khai thác quá mức gây cạn kiệt và ô nhiễm môi trường. Trong khi đó, ngành chế biến, chế tạo tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, thu hút được vốn FDI và công nghệ hiện đại, phù hợp với định hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Vì vậy, cơ cấu công nghiệp chuyển dịch theo hướng giảm khai khoáng, tăng chế biến, chế tạo, gắn với phát triển công nghiệp xanh và bền vững.
3. Ghi nhớ
- Ba hướng chuyển dịch: theo ngành, theo thành phần kinh tế, theo lãnh thổ.
- Xu hướng chung: khai khoáng giảm, chế biến, chế tạo tăng; kinh tế Nhà nước giảm, ngoài Nhà nước và FDI tăng.
- Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp gắn với hội nhập, khoa học – công nghệ và phát triển bền vững.