Bài 2: Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa

1. Kiến thức trọng tâm

Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa là tính chất nổi bật của thiên nhiên Việt Nam, thể hiện qua nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm và gió mùa.
Nhiệt: tổng bức xạ mặt trời lớn, cân bằng bức xạ dương quanh năm; nhiệt độ trung bình năm cao, phổ biến trên $21^\circ C$ , số giờ nắng nhiều ( $1400$ – $3000$ giờ/năm).
Ẩm: lượng mưa trung bình năm $1500$ – $2000$ mm, độ ẩm không khí trung bình trên $80%$ , có nơi mưa tới $3000$ – $4000$ mm/năm.
Gió mùa: mùa đông, gió mùa Đông Bắc thổi từ áp cao Xi-bia xuống gây lạnh ở miền Bắc; mùa hạ, gió mùa Tây Nam thổi từ Ấn Độ Dương vào mang theo hơi ẩm, gây mưa lớn trên cả nước. Ngoài ra còn có gió Tín phong và gió phơn Tây Nam (gió Lào).
Biểu hiện trong các thành phần tự nhiên khác: đất fe-ra-lit đỏ vàng chiếm diện tích lớn ở đồi núi; rừng rậm nhiệt đới ẩm thường xanh; sông ngòi nhiều nước, chế độ nước theo mùa; hệ sinh thái phong phú, đa dạng sinh học cao.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Tại sao vào mùa đông, miền Bắc lạnh hơn hẳn miền Nam?

Lời giải: Vào mùa đông, gió mùa Đông Bắc từ áp cao Xi-bia tràn xuống, ảnh hưởng mạnh đến miền Bắc, làm nhiệt độ giảm sâu, có nơi xuống dưới $10^\circ C$ . Khi tiến về phía nam, gió mùa Đông Bắc suy yếu dần và bị dãy Bạch Mã chặn lại, nên miền Nam ít chịu ảnh hưởng, vẫn nóng quanh năm với nhiệt độ trung bình trên $25^\circ C$ . Điều này cho thấy khí hậu nước ta phân hóa theo chiều bắc – nam ngay trong cùng một mùa.

3. Ghi nhớ

Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa: nóng, ẩm, mưa nhiều, gió mùa rõ rệt.
Tính chất này tạo điều kiện cho nông nghiệp thâm canh, tăng vụ, đa dạng cây trồng, vật nuôi.
Mặt trái: thiên tai thường xuyên (bão, lũ lụt, hạn hán, rét đậm) gây thiệt hại cho sản xuất và đời sống.

1. Kiến thức trọng tâm

Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa là tính chất nổi bật của thiên nhiên Việt Nam, thể hiện qua nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm và gió mùa.

Nhiệt: tổng bức xạ mặt trời lớn, cân bằng bức xạ dương quanh năm; nhiệt độ trung bình năm cao, phổ biến trên

21^\circ C

, số giờ nắng nhiều (

1400

–

3000

giờ/năm).

Ẩm: lượng mưa trung bình năm

1500

–

2000

mm, độ ẩm không khí trung bình trên

80%

, có nơi mưa tới

3000

–

4000

mm/năm.

Gió mùa: mùa đông, gió mùa Đông Bắc thổi từ áp cao Xi-bia xuống gây lạnh ở miền Bắc; mùa hạ, gió mùa Tây Nam thổi từ Ấn Độ Dương vào mang theo hơi ẩm, gây mưa lớn trên cả nước. Ngoài ra còn có gió Tín phong và gió phơn Tây Nam (gió Lào).

Biểu hiện trong các thành phần tự nhiên khác: đất fe-ra-lit đỏ vàng chiếm diện tích lớn ở đồi núi; rừng rậm nhiệt đới ẩm thường xanh; sông ngòi nhiều nước, chế độ nước theo mùa; hệ sinh thái phong phú, đa dạng sinh học cao.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Tại sao vào mùa đông, miền Bắc lạnh hơn hẳn miền Nam?

Lời giải: Vào mùa đông, gió mùa Đông Bắc từ áp cao Xi-bia tràn xuống, ảnh hưởng mạnh đến miền Bắc, làm nhiệt độ giảm sâu, có nơi xuống dưới

10^\circ C

. Khi tiến về phía nam, gió mùa Đông Bắc suy yếu dần và bị dãy Bạch Mã chặn lại, nên miền Nam ít chịu ảnh hưởng, vẫn nóng quanh năm với nhiệt độ trung bình trên

25^\circ C

. Điều này cho thấy khí hậu nước ta phân hóa theo chiều bắc – nam ngay trong cùng một mùa.

3. Ghi nhớ

Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa: nóng, ẩm, mưa nhiều, gió mùa rõ rệt.

Tính chất này tạo điều kiện cho nông nghiệp thâm canh, tăng vụ, đa dạng cây trồng, vật nuôi.

Mặt trái: thiên tai thường xuyên (bão, lũ lụt, hạn hán, rét đậm) gây thiệt hại cho sản xuất và đời sống.