Bài 3: Sự phân hoá đa dạng của thiên nhiên

1. Kiến thức trọng tâm

• Thiên nhiên Việt Nam phân hóa đa dạng theo ba hướng chính: bắc – nam, đông – tây và theo độ cao.
• Phân hóa theo bắc – nam: ranh giới là dãy Bạch Mã (khoảng vĩ độ $16^\circ B$). Miền Bắc (từ Bạch Mã trở ra) có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa với một mùa đông lạnh; miền Nam nóng quanh năm, phân thành mùa mưa và mùa khô rõ rệt.
• Phân hóa theo đông – tây: từ đông sang tây gồm vùng biển và thềm lục địa, đồng bằng, trung du và miền núi. Đồng bằng thấp, bằng phẳng, đất phù sa màu mỡ; trung du gò đồi lượn sóng; miền núi cao, hiểm trở, khí hậu mát mẻ.
• Phân hóa theo độ cao: đai nhiệt đới gió mùa (dưới $600$–$700$ m ở miền Bắc và dưới $900$–$1000$ m ở miền Nam) với rừng nhiệt đới ẩm thường xanh; đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi ($600$–$2600$ m) với rừng hỗn giao lá rộng và lá kim; đai ôn đới gió mùa trên núi (trên $2600$ m) với thực vật ôn đới như đỗ quyên, lãnh sam.
• Nguyên nhân phân hóa: vị trí địa lí, hình dạng lãnh thổ kéo dài, địa hình đa dạng và hoàn lưu gió mùa.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Vì sao ở Hoàng Liên Sơn (trên $2600$ m) lại có các loài thực vật ôn đới?

Lời giải: Càng lên cao, nhiệt độ càng giảm (trung bình cứ lên $100$ m, nhiệt độ giảm khoảng $0,6^\circ C$). Ở độ cao trên $2600$ m, nhiệt độ trung bình năm dưới $15^\circ C$, mùa đông có sương muối, thậm chí có tuyết rơi, tương tự khí hậu ôn đới. Vì vậy, nơi đây xuất hiện các loài thực vật ôn đới như đỗ quyên, lãnh sam, thiết sam, khác hẳn với rừng nhiệt đới ở chân núi. Đây là biểu hiện rõ nét của sự phân hóa thiên nhiên theo độ cao.

3. Ghi nhớ

• Ba hướng phân hóa: bắc – nam, đông – tây, theo độ cao.
• Ranh giới bắc – nam: dãy Bạch Mã (khoảng $16^\circ B$).
• Sự phân hóa tạo nên tính đa dạng của tài nguyên, nhưng cũng đòi hỏi các biện pháp khai thác và bảo vệ phù hợp với từng vùng.