Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 5: Vấn đề sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường? A. Tài nguyên là có hạn, cần sử dụng hợp lí, tiết kiệm và gắn với bảo vệ. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 5: Vấn đề sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Phát triển bền vững: đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không tổn hại thế hệ tương lai. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Vấn đề sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. - Tài nguyên thiên nhiên của Việt Nam đa dạng: đất, nước, rừng, khoáng sản, biển và sinh vật. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 5: Vấn đề sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. - Thực trạng: nhiều tài nguyên đang bị suy thoái do khai thác quá mức và thiếu quy hoạch: diện tích rừng tự nhiên giảm, đất bị xói mòn và bạc màu, nguồn nước ô nhiễm, khoáng sản khai thác lãng phí, đa dạng sinh học suy giảm.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Vấn đề sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Ví dụ: Một địa phương khai thác cát sông ồ ạt để bán. Hãy phân tích hậu quả và đề xuất giải pháp.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 5: Vấn đề sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Hậu quả: lòng sông bị hạ thấp, sạt lở bờ sông, ảnh hưởng đến cầu cống, ruộng vườn và nguồn nước sinh hoạt; hệ sinh thái sông bị phá vỡ. Giải pháp: địa phương cần cấp phép khai thác có quy hoạch, giới hạn khối lượng và thời gian khai thác; tăng cường kiểm tra, xử phạt khai thác trái phép; đồng thời tìm vật liệu thay thế và tuyên truyền để người dân bảo vệ dòng sông. Đây là ví dụ về yêu cầu sử dụng hợp lí tài nguyên gắn với bảo vệ môi trường.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Vì sao mùa mưa ở miền Bắc và miền Nam nước ta không trùng nhau?
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Kể tên ba loại thiên tai thường xảy ra ở nước ta và nêu một biện pháp phòng tránh.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Nêu ý nghĩa của việc trồng rừng đối với bảo vệ môi trường.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Tài nguyên là có hạn, cần sử dụng hợp lí, tiết kiệm và gắn với bảo vệ."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Phát triển bền vững: đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không tổn hại thế hệ tương lai."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "- Tài nguyên thiên nhiên của Việt Nam đa dạng: đất, nước, rừng, khoáng sản, biển và sinh vật."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "- Thực trạng: nhiều tài nguyên đang bị suy thoái do khai thác quá mức và thiếu quy hoạch: diện tích rừng tự nhiên giảm, đất bị xói mòn và bạc màu, nguồn nước ô nhiễm, khoáng sản khai thác lãng phí, đa dạng sinh học suy giảm."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: - Tài nguyên thiên nhiên của Việt Nam đa dạng: đất, nước, rừng, khoáng sản, biển và sinh vật. Đây là cơ sở quan trọng cho phát triển kinh tế – xã hội.
- Tổng kết ghi nhớ: Tài nguyên là có hạn, cần sử dụng hợp lí, tiết kiệm và gắn với bảo vệ.; Phát triển bền vững: đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không tổn hại thế hệ tương lai.; Mỗi học sinh cần có hành động cụ thể: tiết kiệm điện, nước; phân loại rác; trồng và chăm sóc cây xanh.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ: Một địa phương khai thác cát sông ồ ạt để bán. Hãy phân tích hậu quả và đề xuất giải pháp.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 5: Vấn đề sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường (Tài nguyên là có hạn, cần sử dụng hợp lí, tiết kiệm và gắn với bảo vệ.; Phát triển bền vững: đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không tổn hại thế hệ tương lai.; Mỗi học sinh cần có hành động cụ thể: tiết kiệm điện, nước; phân loại rác; trồng và chăm sóc cây xanh.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Hậu quả: lòng sông bị hạ thấp, sạt lở bờ sông, ảnh hưởng đến cầu cống, ruộng vườn và nguồn nước sinh hoạt; hệ sinh thái sông bị phá vỡ. Giải pháp: địa phương cần cấp phép khai thác có quy hoạch, giới hạn khối lượng và thời gian khai thác; tăng cường kiểm tra, xử phạt khai thác trái phép; đồng thời tìm vật liệu thay thế và tuyên truyền để người dân bảo vệ dòng sông. Đây là ví dụ về yêu cầu sử dụng hợp lí tài nguyên gắn với bảo vệ môi trường.
- Bài 4: Do ảnh hưởng khác nhau của gió mùa và địa hình: miền Bắc chịu gió mùa đông bắc gây mưa phùn mùa đông; miền Nam chịu gió mùa tây nam gây mưa mùa hạ.
- Bài 5: Bão, lũ lụt, hạn hán. Biện pháp: theo dõi dự báo thời tiết; xây dựng nhà cửa kiên cố; trồng rừng phòng hộ; dự trữ lương thực, nước sạch.
- Bài 6: Chống xói mòn, giữ nước, điều hoà khí hậu, bảo vệ đa dạng sinh học, hấp thụ khí CO₂.