1. Kiến thức trọng tâm
Ester là hợp chất hữu cơ được tạo thành khi thay nhóm trong nhóm carboxyl của carboxylic acid bằng nhóm . Công thức tổng quát của ester đơn chức là , trong đó là gốc hydrocarbon hoặc , còn là gốc hydrocarbon. Tên gọi của ester gồm tên gốc rồi đến tên gốc acid, ví dụ methyl acetate hay ethyl formate .
Ester có nhiệt độ sôi thấp hơn acid và alcohol có cùng số nguyên tử carbon vì phân tử ester không tạo liên kết hydrogen liên phân tử. Hầu hết ester là chất lỏng, nhẹ hơn nước, ít tan trong nước nhưng tan tốt trong dung môi hữu cơ. Nhiều ester có mùi thơm đặc trưng nên được dùng làm hương liệu trong thực phẩm và mỹ phẩm.
Về tính chất hoá học, ester bị thuỷ phân trong môi trường acid cho acid và alcohol, còn trong môi trường kiềm tạo muối carboxylate và alcohol, gọi là phản ứng xà phòng hoá. Ester cũng bị khử bởi cho hai alcohol và cháy trong oxygen tạo và .
Lipid là các hợp chất hữu cơ có trong tế bào sống, không tan trong nước nhưng tan trong dung môi hữu cơ. Chất béo là loại lipid quan trọng nhất, gồm triester của glycerol với các acid béo như palmitic, stearic và oleic. Chất béo cung cấp năng lượng, là dung môi hoà tan vitamin và bảo vệ cơ thể.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ 1. Viết phương trình phản ứng xà phòng hoá tristearin bằng dung dịch .
Lời giải: tristearin là . Phương trình:
$(C_{17}H_{35}COO)3C_3H_5 + 3NaOH \rightarrow 3C{17}H_{35}COONa + C_3H_5(OH)_3$
Sản phẩm gồm sodium stearate là thành phần chính của xà phòng và glycerol.
Ví dụ 2. Thuỷ phân hoàn toàn gam ethyl acetate trong dung dịch dư thu được bao nhiêu gam muối?
Lời giải: mol. Theo phương trình, mol nên gam.
3. Ghi nhớ
- Ester có công thức , được gọi tên bằng tên gốc cộng tên gốc acid.
- Phản ứng xà phòng hoá: ester cộng cho muối carboxylate và alcohol.
- Chất béo là triester của glycerol với acid béo, là nguồn năng lượng quan trọng của cơ thể.