1. Kiến thức trọng tâm
Hiến pháp quy định mọi công dân đều có quyền tự do kinh doanh những ngành nghề mà pháp luật không cấm. Quyền tự do kinh doanh bao gồm: lựa chọn ngành nghề, hình thức kinh doanh; lựa chọn đối tác, thị trường; quyết định quy mô và phương thức kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật.
Đi kèm với quyền là nghĩa vụ: đăng kí kinh doanh theo quy định; kinh doanh trung thực, không sản xuất hàng giả, hàng kém chất lượng; bảo vệ môi trường, bảo đảm an toàn cho người lao động và người tiêu dùng; nộp thuế đầy đủ, đúng hạn.
Thuế là khoản thu bắt buộc của ngân sách nhà nước, dùng chi cho giáo dục, y tế, giao thông, an ninh, quốc phòng. Nộp thuế là nghĩa vụ của mọi tổ chức, cá nhân có thu nhập thuộc diện chịu thuế. Hành vi trốn thuế, gian lận thuế bị xử lí theo quy định pháp luật.
Nhà nước tạo điều kiện cho công dân kinh doanh, đồng thời kiểm tra, xử lí vi phạm để bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và công bằng.
2. Ví dụ minh họa
Tình huống. Chị Thu mở quán cà phê, đăng kí kinh doanh và kê khai thuế đầy đủ. Quán đông khách vì chị dùng nguyên liệu sạch, niêm yết giá rõ ràng. Một cửa hàng bên cạnh bán cà phê pha tạp chất, giá rẻ hơn, nhưng sau đó bị cơ quan chức năng xử phạt và đóng cửa.
Hỏi: So sánh hai cách kinh doanh trên theo quyền và nghĩa vụ của công dân.
Lời giải. Chị Thu thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ: kinh doanh ngành nghề hợp pháp, đăng kí đầy đủ, nộp thuế, bảo vệ người tiêu dùng. Cửa hàng bên cạnh vi phạm nghĩa vụ kinh doanh trung thực, gây hại sức khỏe người tiêu dùng nên bị xử phạt. Bài học: kinh doanh chân chính, tuân thủ pháp luật mới bền vững; chạy theo lợi nhuận bằng thủ đoạn gian dối sớm muộn cũng bị xử lí.
3. Ghi nhớ
- Quyền: tự do kinh doanh ngành nghề pháp luật không cấm.
- Nghĩa vụ: đăng kí kinh doanh, kinh doanh trung thực, nộp thuế đầy đủ, đúng hạn.
- Thuế dùng để chi cho giáo dục, y tế, giao thông, an ninh, quốc phòng.