1. Kiến thức trọng tâm
Hài kịch là thể loại kịch dùng tiếng cười để phê phán những thói hư tật xấu, những hiện tượng lố bịch trong xã hội. Tiếng cười trong hài kịch không chỉ gây vui mà còn mang ý nghĩa nhận thức và giáo dục: khiến người xem vừa cười vừa suy ngẫm, vừa nhận ra cái xấu để tránh xa.
Tiếng cười hài kịch thường nảy sinh từ mâu thuẫn giữa vẻ bề ngoài và bản chất bên trong: nhân vật tự cho mình là thông minh nhưng hành động lại ngớ ngẩn, khoác vẻ đạo đức nhưng thực chất tham lam, ích kỉ. Các thủ pháp gây cười phổ biến gồm: phóng đại, tương phản, hiểu lầm, nói ngược, tình huống trớ trêu và ngôn ngữ châm biếm.
Để tạo nên tiếng cười có giá trị, tác giả hài kịch phải thấu hiểu đời sống, có con mắt tinh tường nhìn ra cái lố bịch và tấm lòng nhân ái hướng con người tới cái đẹp. Tiếng cười phê phán khác với cười nhạo độc ác: nó chĩa vào cái xấu nhưng vẫn mở ra niềm tin vào sự sửa đổi.
2. Ví dụ minh họa
Xét một vở hài kịch ngắn về một kẻ khoe khoang học vấn. Trên sân khấu, nhân vật thao thao bất tuyệt những lời lẽ cao siêu nhưng lại viết sai chính tả, hiểu sai những điều đơn giản nhất. Khán giả bật cười vì sự tương phản giữa lời nói khoác lác và thực tế dốt nát. Nhưng đằng sau tiếng cười là lời phê phán nhẹ nhàng mà sâu sắc: thói háo danh, bệnh hình thức trong học tập. Khi nhân vật cuối cùng nhận ra sự dốt nát của mình và quyết tâm học hành nghiêm túc, tiếng cười trở thành tiếng cười nhân văn, vừa châm biếm vừa bao dung.
3. Ghi nhớ
- Hài kịch dùng tiếng cười để phê phán thói hư tật xấu và hiện tượng lố bịch trong xã hội.
- Tiếng cười hài kịch nảy sinh từ mâu thuẫn giữa vẻ ngoài và bản chất, qua các thủ pháp: phóng đại, tương phản, hiểu lầm, nói ngược.
- Tiếng cười phê phán mang tính nhân văn: chĩa vào cái xấu nhưng hướng con người tới sửa đổi và cái đẹp.