1. Kiến thức trọng tâm
Kí là thể loại văn học ghi chép những sự việc, con người có thật mà tác giả đã chứng kiến hoặc tìm hiểu. Vì vậy, sự thật là linh hồn của tác phẩm kí. Người viết kí phải tôn trọng sự thật khách quan: tên người, địa danh, thời gian, diễn biến sự việc đều phải xác thực, có thể kiểm chứng.
Tuy nhiên, sự thật trong kí không phải là sự sao chép khô khan. Tác giả được quyền lựa chọn, sắp xếp chi tiết, dùng lời văn giàu hình ảnh và bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của mình. Điều này làm cho tác phẩm kí vừa chân thực, vừa hấp dẫn. Sự khác biệt giữa kí và truyện ngắn nằm ở chỗ: truyện ngắn có thể hư cấu, còn kí phải bám sát sự thật.
Để viết kí hay, tác giả cần có cái "tôi" trung thực và tỉnh táo. Người viết phải quan sát tỉ mỉ, ghi chép cẩn thận, đối chiếu nhiều nguồn tin và tránh tô vẽ, phóng đại.
2. Ví dụ minh họa
Giả sử em viết một bài kí về chuyến thăm một làng nghề truyền thống. Trước hết, em ghi lại tên làng, tên nghệ nhân, quy trình làm nghề, những con số cụ thể như số hộ làm nghề, thu nhập bình quân. Đó là phần sự thật.
Tiếp theo, em chọn những chi tiết tiêu biểu: đôi bàn tay chai sạn của nghệ nhân, ánh mắt tự hào khi nói về nghề cha ông, nỗi lo nghề mai một. Em có thể bộc lộ cảm xúc: khâm phục, trăn trở. Nhờ đó, bài kí không chỉ cung cấp thông tin mà còn lay động người đọc. Nếu em bịa ra một nghệ nhân không có thật, bài kí sẽ trở thành truyện, không còn là kí nữa.
3. Ghi nhớ
- Sự thật khách quan là yêu cầu bắt buộc của tác phẩm kí.
- Tác giả được chọn lọc, sắp xếp chi tiết và bộc lộ cảm xúc, nhưng không được bịa đặt.
- Kí khác truyện ở chỗ: kí viết về người thật, việc thật.
- Muốn viết kí tốt, cần quan sát tỉ mỉ, ghi chép cẩn thận và trung thực.