Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 8: Dữ liệu trong văn bản thông tin? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác. D. Dữ liệu là cốt lõi của văn bản thông tin: số liệu, biểu đồ, bảng, trích dẫn.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 8: Dữ liệu trong văn bản thông tin, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Phân biệt dữ liệu khách quan với ý kiến, nhận định của tác giả. B. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 8: Dữ liệu trong văn bản thông tin, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Văn bản thông tin là loại văn bản cung cấp tri thức, dữ liệu một cách khách quan về một vấn đề trong đời sống. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 8: Dữ liệu trong văn bản thông tin, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Dữ liệu có thể là số liệu thống kê, kết quả khảo sát, biểu đồ, bảng số liệu, trích dẫn từ nguồn đáng tin cậy. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 8: Dữ liệu trong văn bản thông tin, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Xét một bảng số liệu minh họa về thói quen đọc sách của học sinh: 45% học sinh đọc sách mỗi ngày, 35% đọc vài lần mỗi tuần, 20% hiếm khi đọc sách. Từ bảng này, ta rút ra nhận xét: đa số học sinh có thói quen đọc sách thường xuyên, nhưng vẫn còn một bộ phận chưa quan tâm đến việc đọc.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 8: Dữ liệu trong văn bản thông tin để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Khi phân tích, cần chú ý: bảng khảo sát bao nhiêu học sinh, ở đâu, vào thời điểm nào. Nếu chỉ khảo sát một lớp học thì không thể kết luận cho tất cả học sinh cả nước. Người viết văn bản thông tin phải trung thực với dữ liệu, không suy diễn vượt quá những gì số liệu cho phép.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). So sánh ngắn gọn (5–7 dòng) cách thể hiện sự thật trong kí và trong phóng sự (bài báo). Nêu một điểm giống và một điểm khác.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Em hãy tưởng tượng mình là người viết kí, kể lại một buổi sinh hoạt văn hóa ở trường em (5–7 dòng), chú ý chọn chi tiết có thật và thể hiện cảm xúc của bản thân.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Bàn luận ngắn gọn (5–7 dòng): Trong thời đại mạng xã hội, việc tôn trọng sự thật trong viết lách có ý nghĩa gì? Liên hệ với tinh thần của thể kí. ---
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-D, 2-A, 3-B, 4-C.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (D): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Dữ liệu là cốt lõi của văn bản thông tin: số liệu, biểu đồ, bảng, trích dẫn."
- Câu 2 (A): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Phân biệt dữ liệu khách quan với ý kiến, nhận định của tác giả."
- Câu 3 (B): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Văn bản thông tin là loại văn bản cung cấp tri thức, dữ liệu một cách khách quan về một vấn đề trong đời sống."
- Câu 4 (C): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Dữ liệu có thể là số liệu thống kê, kết quả khảo sát, biểu đồ, bảng số liệu, trích dẫn từ nguồn đáng tin cậy."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Văn bản thông tin là loại văn bản cung cấp tri thức, dữ liệu một cách khách quan về một vấn đề trong đời sống. Dữ liệu là phần quan trọng nhất của loại văn bản này.
- Tổng kết ghi nhớ: Dữ liệu là cốt lõi của văn bản thông tin: số liệu, biểu đồ, bảng, trích dẫn.; Phân biệt dữ liệu khách quan với ý kiến, nhận định của tác giả.; Luôn kiểm tra nguồn gốc, phạm vi và thời gian của dữ liệu.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Xét một bảng số liệu minh họa về thói quen đọc sách của học sinh: 45% học sinh đọc sách mỗi ngày, 35% đọc vài lần mỗi tuần, 20% hiếm khi đọc sách. Từ bảng này, ta rút ra nhận xét: đa số học sinh có thói quen đọc sách thường xuyên, nhưng vẫn còn một bộ phận chưa quan tâm đến việc đọc.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 8: Dữ liệu trong văn bản thông tin (Dữ liệu là cốt lõi của văn bản thông tin: số liệu, biểu đồ, bảng, trích dẫn.; Phân biệt dữ liệu khách quan với ý kiến, nhận định của tác giả.; Luôn kiểm tra nguồn gốc, phạm vi và thời gian của dữ liệu.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Khi phân tích, cần chú ý: bảng khảo sát bao nhiêu học sinh, ở đâu, vào thời điểm nào. Nếu chỉ khảo sát một lớp học thì không thể kết luận cho tất cả học sinh cả nước. Người viết văn bản thông tin phải trung thực với dữ liệu, không suy diễn vượt quá những gì số liệu cho phép.
- Bài 4: Giống: đều dựa trên sự thật. Khác: kí đậm dấu ấn cái tôi, cảm xúc, suy ngẫm; phóng sự chú trọng tính thời sự, khách quan, điều tra.
- Bài 5: Đoạn văn có chi tiết có thật, có cảm xúc cá nhân; diễn đạt mạch lạc.
- Bài 6: Nêu được: tôn trọng sự thật chống tin giả, giữ niềm tin; tinh thần kí là trung thực mà vẫn giàu cảm xúc.