Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 9: Văn học và cuộc đời? A. Văn học bắt nguồn từ cuộc đời và phản ánh cuộc đời. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 9: Văn học và cuộc đời, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Văn học có chức năng nhận thức, giáo dục và thẩm mĩ. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 9: Văn học và cuộc đời, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Văn học bắt nguồn từ cuộc đời. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 9: Văn học và cuộc đời, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Vì vậy, mỗi tác phẩm văn học đều mang hơi thở của thời đại mình ra đời, phản ánh số phận con người và những vấn đề của xã hội.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 9: Văn học và cuộc đời, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Khi đọc một truyện ngắn về người nông dân nghèo nhưng giàu lòng tự trọng, người đọc không chỉ biết thêm về cuộc sống ở làng quê mà còn tự soi lại mình: ta có đang sống tử tế, có biết trân trọng những người lao động xung quanh không? Đó chính là lúc văn học tác động vào cuộc đời.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 9: Văn học và cuộc đời để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Ngược lại, nếu chỉ đọc để giải trí, đọc qua loa, người đọc sẽ bỏ lỡ những giá trị sâu sắc. Vì vậy, đọc văn học cần chậm rãi, suy ngẫm, liên hệ với trải nghiệm của bản thân. Mỗi tác phẩm là một tấm gương soi vào cuộc đời và vào chính người đọc.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Trình bày ngắn gọn quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa đối với dân tộc.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Giải thích cụm từ “soi đường” trong câu nói “văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Nêu hai ví dụ cho thấy văn hóa gắn bó với đời sống nhân dân.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Văn học bắt nguồn từ cuộc đời và phản ánh cuộc đời."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Văn học có chức năng nhận thức, giáo dục và thẩm mĩ."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Văn học bắt nguồn từ cuộc đời."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Vì vậy, mỗi tác phẩm văn học đều mang hơi thở của thời đại mình ra đời, phản ánh số phận con người và những vấn đề của xã hội."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Văn học bắt nguồn từ cuộc đời. Nhà văn quan sát hiện thực, lắng nghe nhịp đập của đời sống, rồi biến những điều mắt thấy tai nghe thành hình tượng nghệ thuật.
- Tổng kết ghi nhớ: Văn học bắt nguồn từ cuộc đời và phản ánh cuộc đời.; Văn học có chức năng nhận thức, giáo dục và thẩm mĩ.; Tác phẩm hay giúp người đọc hiểu mình, hiểu người và sống tốt hơn.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Khi đọc một truyện ngắn về người nông dân nghèo nhưng giàu lòng tự trọng, người đọc không chỉ biết thêm về cuộc sống ở làng quê mà còn tự soi lại mình: ta có đang sống tử tế, có biết trân trọng những người lao động xung quanh không? Đó chính là lúc văn học tác động vào cuộc đời.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 9: Văn học và cuộc đời (Văn học bắt nguồn từ cuộc đời và phản ánh cuộc đời.; Văn học có chức năng nhận thức, giáo dục và thẩm mĩ.; Tác phẩm hay giúp người đọc hiểu mình, hiểu người và sống tốt hơn.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Ngược lại, nếu chỉ đọc để giải trí, đọc qua loa, người đọc sẽ bỏ lỡ những giá trị sâu sắc. Vì vậy, đọc văn học cần chậm rãi, suy ngẫm, liên hệ với trải nghiệm của bản thân. Mỗi tác phẩm là một tấm gương soi vào cuộc đời và vào chính người đọc.
- Bài 4: Văn hóa soi đường, định hướng tư tưởng, lối sống; giáo dục, cổ vũ nhân dân; là mặt trận quan trọng của cách mạng.
- Bài 5: “Soi đường” nghĩa là đi trước, mở đường cho nhận thức và hành động của toàn dân tộc.
- Bài 6: Ví dụ: ca dao, dân ca bắt nguồn từ đời sống; lễ hội, sinh hoạt cộng đồng phục vụ đời sống nhân dân.