1. Kiến thức trọng tâm
Diễn thế sinh thái là quá trình biến đổi tuần tự của quần xã qua các giai đoạn, tương ứng với sự biến đổi của môi trường, từ quần xã tiên phong đến quần xã ổn định cuối cùng gọi là quần xã đỉnh cực.
Các loại diễn thế:
- Diễn thế nguyên sinh: xảy ra ở môi trường chưa từng có sinh vật (đảo mới hình thành, đất trống sau núi lửa). Giai đoạn đầu chỉ có địa y, rêu; dần dần xuất hiện cỏ, cây bụi, cây gỗ, hình thành quần xã ổn định.
- Diễn thế thứ sinh: xảy ra ở nơi đã từng có quần xã nhưng bị phá huỷ một phần (rừng sau cháy, ruộng bỏ hoang). Diễn thế thứ sinh diễn ra nhanh hơn vì đất còn giữ hạt giống, chất dinh dưỡng.
Nguyên nhân diễn thế: do tác động của ngoại cảnh (lũ lụt, cháy rừng, núi lửa) hoặc do hoạt động của chính quần xã (sinh vật làm thay đổi đất, độ ẩm, ánh sáng), tạo điều kiện cho nhóm loài mới thay thế nhóm loài cũ.
Ý nghĩa: hiểu diễn thế giúp con người dự đoán sự biến đổi của quần xã, phục hồi rừng sau khai thác, cải tạo đất trống đồi trọc, phòng chống suy thoái hệ sinh thái.
2. Ví dụ minh họa
Sau khi một khu rừng bị cháy, cỏ dại mọc đầu tiên, sau đó là cây bụi, rồi cây gỗ nhỏ, cuối cùng rừng phục hồi dần. Đây là diễn thế thứ sinh, diễn ra nhanh hơn nhiều so với diễn thế nguyên sinh trên đất đá mới.
3. Ghi nhớ
Diễn thế sinh thái là quá trình thay thế tuần tự các quần xã, từ tiên phong đến đỉnh cực. Diễn thế thứ sinh nhanh hơn diễn thế nguyên sinh. Hiểu diễn thế giúp phục hồi hệ sinh thái bị tổn thương.