Bài 14: Một phần mấy

1. Kiến thức trọng tâm

"Một phần mấy" nói về việc chia một hình hoặc một nhóm vật thành các phần bằng nhau rồi lấy một phần trong số đó. Nếu chia một cái bánh thành 2 phần bằng nhau, mỗi phần là $\frac{1}{2}$ cái bánh, đọc là "một phần hai". Chia thành 3 phần bằng nhau, mỗi phần là $\frac{1}{3}$ (một phần ba). Chia thành 4 phần bằng nhau, mỗi phần là $\frac{1}{4}$ (một phần tư). Chia thành 5 phần bằng nhau, mỗi phần là $\frac{1}{5}$ (một phần năm).

Trong cách viết $\frac{1}{4}$, số 1 ở trên là tử số, chỉ số phần được lấy; số 4 ở dưới là mẫu số, chỉ số phần bằng nhau mà hình được chia ra. Khi mẫu số càng lớn thì mỗi phần càng nhỏ, vì cùng một cái bánh mà chia ra càng nhiều phần. Ví dụ, $\frac{1}{2}$ lớn hơn $\frac{1}{4}$.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Chia hình tròn thành 4 phần bằng nhau và tô màu 1 phần. Phần tô màu là $\frac{1}{4}$ hình tròn.

Ví dụ 2: Có 12 viên kẹo chia đều thành 3 phần bằng nhau. Mỗi phần có $12 : 3 = 4$ (viên kẹo). Một phần ba số kẹo là 4 viên.

Ví dụ 3: Một sợi dây dài 20 cm được cắt thành 5 phần bằng nhau. Mỗi phần dài $20 : 5 = 4$ (cm). Một phần năm sợi dây là 4 cm.

Ví dụ 4: Trong 8 bông hoa, $\frac{1}{4}$ số hoa là $8 : 4 = 2$ (bông hoa).

3. Ghi nhớ

• $\frac{1}{2}$: một phần hai; $\frac{1}{3}$: một phần ba; $\frac{1}{4}$: một phần tư; $\frac{1}{5}$: một phần năm.
• Mẫu số cho biết hình (hoặc nhóm vật) được chia thành mấy phần bằng nhau.
• Muốn tìm một phần mấy của một số, ta chia số đó cho mẫu số.
• Mẫu số càng lớn thì mỗi phần càng nhỏ.