Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 30: Vai trò của thực vật trong chuỗi thức ăn? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác. D. Thực vật là sinh vật sản xuất, là điểm khởi đầu của mọi chuỗi thức ăn. Thực vật cung cấp thức ăn, ô-xi và giữ đất cho muôn loài. Em hãy trồng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh, không chặt phá rừng, không hái hoa bẻ cành bừa bãi.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 30: Vai trò của thực vật trong chuỗi thức ăn, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. - Thực vật tự tạo thức ăn: Nhờ ánh sáng Mặt Trời, nước, không khí và chất dinh dưỡng, lá cây quang hợp tạo ra chất dinh dưỡng nuôi cây. B. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 30: Vai trò của thực vật trong chuỗi thức ăn, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thực vật đóng vai trò rất quan trọng trong chuỗi thức ăn vì thực vật là sinh vật sản xuất, là điểm khởi đầu của mọi chuỗi thức ăn. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 30: Vai trò của thực vật trong chuỗi thức ăn, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. - Thực vật là thức ăn của nhiều sinh vật: Trâu, bò ăn cỏ; sâu ăn lá; ong hút mật hoa; con người ăn rau, củ, quả, hạt. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 30: Vai trò của thực vật trong chuỗi thức ăn, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Trong một cánh đồng, lúa là thức ăn của chuột, chuột là thức ăn của rắn, rắn là thức ăn của diều hâu. Nếu đồng lúa bị phá, chuột không có thức ăn, rắn và diều hâu cũng thiếu thức ăn. Chuỗi thức ăn lúa → chuột → rắn → diều hâu bị phá vỡ.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 30: Vai trò của thực vật trong chuỗi thức ăn để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Một ví dụ khác: trong rừng, cây xanh là thức ăn của hươu, hươu là thức ăn của hổ. Nếu rừng bị chặt phá, hươu mất thức ăn, hổ cũng mất con mồi. Em hãy kể một chuỗi thức ăn có thực vật ở đầu chuỗi mà em biết.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Đúng hay sai? "Cây xanh có thể sống tốt mà không cần nước." Giải thích ngắn gọn.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Kể 4 điều thực vật cần để sống.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Động vật cần những gì để sống? Kể ít nhất 4 điều.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-D, 2-A, 3-B, 4-C.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (D): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Thực vật là sinh vật sản xuất, là điểm khởi đầu của mọi chuỗi thức ăn. Thực vật cung cấp thức ăn, ô-xi và giữ đất cho muôn loài. Em hãy trồng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh, không chặt phá rừng, không hái hoa bẻ cành bừa bãi."
- Câu 2 (A): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "- Thực vật tự tạo thức ăn: Nhờ ánh sáng Mặt Trời, nước, không khí và chất dinh dưỡng, lá cây quang hợp tạo ra chất dinh dưỡng nuôi cây."
- Câu 3 (B): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Thực vật đóng vai trò rất quan trọng trong chuỗi thức ăn vì thực vật là sinh vật sản xuất, là điểm khởi đầu của mọi chuỗi thức ăn."
- Câu 4 (C): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "- Thực vật là thức ăn của nhiều sinh vật: Trâu, bò ăn cỏ; sâu ăn lá; ong hút mật hoa; con người ăn rau, củ, quả, hạt."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Thực vật đóng vai trò rất quan trọng trong chuỗi thức ăn vì thực vật là sinh vật sản xuất, là điểm khởi đầu của mọi chuỗi thức ăn. - Thực vật tự tạo thức ăn: Nhờ ánh sáng Mặt Trời, nước, không khí và chất dinh dưỡng, lá cây quang hợp tạo ra chất dinh dưỡng nuôi cây.
- Tổng kết ghi nhớ: Thực vật là sinh vật sản xuất, là điểm khởi đầu của mọi chuỗi thức ăn. Thực vật cung cấp thức ăn, ô-xi và giữ đất cho muôn loài. Em hãy trồng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh, không chặt phá rừng, không hái hoa bẻ cành bừa bãi.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Trong một cánh đồng, lúa là thức ăn của chuột, chuột là thức ăn của rắn, rắn là thức ăn của diều hâu. Nếu đồng lúa bị phá, chuột không có thức ăn, rắn và diều hâu cũng thiếu thức ăn. Chuỗi thức ăn lúa → chuột → rắn → diều hâu bị phá vỡ.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 30: Vai trò của thực vật trong chuỗi thức ăn (Thực vật là sinh vật sản xuất, là điểm khởi đầu của mọi chuỗi thức ăn. Thực vật cung cấp thức ăn, ô-xi và giữ đất cho muôn loài. Em hãy trồng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh, không chặt phá rừng, không hái hoa bẻ cành bừa bãi.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Một ví dụ khác: trong rừng, cây xanh là thức ăn của hươu, hươu là thức ăn của hổ. Nếu rừng bị chặt phá, hươu mất thức ăn, hổ cũng mất con mồi. Em hãy kể một chuỗi thức ăn có thực vật ở đầu chuỗi mà em biết.
- Bài 4: Sai. Nước giúp cây vận chuyển chất dinh dưỡng, giữ cây tươi tốt; thiếu nước cây héo úa, có thể chết.
- Bài 5: Nước, ánh sáng, không khí, chất dinh dưỡng.
- Bài 6: Thức ăn, nước uống, không khí, nơi ở (có thể kể thêm: ánh sáng, sự chăm sóc).