1. Kiến thức trọng tâm
Tiếp nối bài trước, địa hình bề mặt Trái Đất còn có các dạng địa hình đặc biệt như hang động cacxtơ, địa hình do sông, biển và gió tạo ra. Địa hình cacxtơ hình thành ở vùng đá vôi, do nước mưa hòa tan đá vôi tạo nên các hang động, thạch nhũ, phễu cacxtơ. Ở Việt Nam, vịnh Hạ Long và động Phong Nha là những ví dụ tiêu biểu.
Sông ngòi tạo ra thung lũng sông, bãi bồi ven sông và châu thổ ở cửa sông. Biển tạo ra các dạng như bãi biển, vách biển, doi cát. Gió tạo ra các cồn cát ven biển và đụn cát trong sa mạc. Băng hà tạo ra các thung lũng hình chữ U và hồ băng ở vùng núi cao, vùng cực.
Con người cũng làm thay đổi địa hình: đào kênh, đắp đê, san lấp mặt bằng, khai thác mỏ lộ thiên. Vì vậy, khi khai thác và sử dụng địa hình, con người cần bảo vệ môi trường, hạn chế xói mòn và sạt lở đất.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Vì sao ở vùng đá vôi thường có nhiều hang động đẹp như động Phong Nha?
Lời giải: Vì đá vôi dễ bị nước mưa hòa tan. Nước mưa thấm qua các khe nứt của đá vôi, hòa tan đá trong thời gian rất dài, tạo ra các hang động, thạch nhũ, măng đá. Quá trình này gọi là quá trình cacxtơ, tạo nên địa hình cacxtơ đặc trưng.
3. Ghi nhớ
- Địa hình cacxtơ hình thành ở vùng đá vôi do nước hòa tan đá.
- Sông tạo thung lũng, bãi bồi, châu thổ; biển tạo bãi biển, vách biển; gió tạo cồn cát, đụn cát.
- Băng hà tạo thung lũng chữ U và hồ băng.
- Con người làm thay đổi địa hình nên cần khai thác hợp lí, bảo vệ môi trường.