Bài 16: Thực hành: Đọc bản đồ (hoặc lược đồ) địa hình tỉ lệ lớn

1. Kiến thức trọng tâm

Bản đồ địa hình tỉ lệ lớn là bản đồ có tỉ lệ từ $1:10,000$ đến $1:200,000$, thể hiện chi tiết địa hình của một vùng nhỏ. Trên bản đồ, địa hình được thể hiện bằng đường đồng mức. Đường đồng mức là đường nối những điểm có cùng độ cao. Các đường đồng mức càng gần nhau thì địa hình càng dốc; càng xa nhau thì địa hình càng thoải.

Để đọc bản đồ địa hình, em thực hiện các bước: xác định tên bản đồ và tỉ lệ bản đồ; đọc bảng chú giải để hiểu các kí hiệu; tìm các đường đồng mức và đọc số ghi độ cao; xác định các dạng địa hình như núi, đồi, thung lũng, sông, đường đi.

Khi quan sát, em cần chú ý hướng dốc của sườn: đường đồng mức lồi về phía cao là thung lũng, lồi về phía thấp là sống núi. Điểm có đường đồng mức khép kín và số độ cao lớn nhất là đỉnh núi.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Trên một bản đồ địa hình, em thấy hai khu vực A và B. Ở khu vực A, các đường đồng mức cách nhau rất gần; ở khu vực B, các đường đồng mức cách nhau rất xa. Hỏi khu vực nào dốc hơn? Vì sao?

Lời giải: Khu vực A dốc hơn. Vì đường đồng mức càng gần nhau thì độ dốc càng lớn, độ cao thay đổi nhanh trên một khoảng cách ngắn. Khu vực B có đường đồng mức xa nhau nên địa hình thoải, độ cao thay đổi chậm.

3. Ghi nhớ

• Bản đồ địa hình tỉ lệ lớn từ $1:10,000$ đến $1:200,000$, thể hiện chi tiết một vùng nhỏ.
• Đường đồng mức nối các điểm có cùng độ cao.
• Đường đồng mức gần nhau: địa hình dốc; xa nhau: địa hình thoải.
• Đọc bản đồ theo các bước: tên, tỉ lệ, chú giải, đường đồng mức, xác định dạng địa hình.