1. Kiến thức trọng tâm
Hơi nước là nước ở thể khí, có trong không khí do sự bốc hơi từ biển, sông, hồ, đất ẩm và cơ thể sinh vật. Lượng hơi nước trong không khí càng nhiều thì độ ẩm càng cao. Khi không khí chứa tối đa lượng hơi nước mà nó có thể chứa, người ta nói không khí đã bão hòa hơi nước.
Mưa là hiện tượng hơi nước trong không khí ngưng tụ thành giọt nước và rơi xuống mặt đất. Để có mưa cần hai điều kiện: không khí chứa nhiều hơi nước và không khí bị làm lạnh, hơi nước ngưng tụ. Mưa được đo bằng vũ lượng kế, đơn vị là milimét (mm).
Có ba loại mưa chính. Mưa đối lưu hình thành do không khí nóng bốc lên cao, gặp lạnh, ngưng tụ gây mưa, thường xảy ra ở vùng xích đạo. Mưa địa hình hình thành khi gió mang hơi nước gặp núi cao, bốc lên, lạnh đi và gây mưa ở sườn đón gió. Mưa frông hình thành khi khối không khí nóng gặp khối không khí lạnh.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Vì sao sườn đón gió của dãy núi thường mưa nhiều, còn sườn khuất gió thường khô hạn?
Lời giải: Vì gió mang hơi nước từ biển vào gặp núi, bị đẩy lên cao, không khí lạnh dần, hơi nước ngưng tụ gây mưa ở sườn đón gió. Khi vượt qua núi sang sườn bên kia, không khí đã mất nhiều hơi nước nên trở nên khô, ít mưa. Hiện tượng này gọi là hiệu ứng phơn.
3. Ghi nhớ
- Hơi nước trong không khí do bốc hơi từ biển, sông, hồ, đất ẩm.
- Mưa cần hai điều kiện: không khí nhiều hơi nước và bị làm lạnh.
- Lượng mưa đo bằng vũ lượng kế, đơn vị mm.
- Ba loại mưa: mưa đối lưu, mưa địa hình, mưa frông.