Phạm vi: Bài 10 – Bài 17 (Cấu tạo Trái Đất; địa hình; khoáng sản; lớp vỏ khí; thời tiết và khí hậu)
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Nêu cấu tạo bên trong của Trái Đất.
Bài 2. Phân biệt nội lực và ngoại lực.
Bài 3. Kể tên các dạng địa hình chính và nêu đặc điểm của mỗi dạng.
Bài 4. Khoáng sản là gì? Kể tên 3 loại khoáng sản mà em biết.
Bài 5. Phân loại khoáng sản và cho ví dụ cho mỗi loại.
Bài 6. Khoáng sản có vai trò gì đối với đời sống và sản xuất?
Bài 7. Lớp vỏ khí là gì? Nêu các tầng chính của lớp vỏ khí.
Bài 8. Tầng đối lưu có đặc điểm gì? Vì sao các hiện tượng thời tiết chủ yếu xảy ra ở tầng này?
Bài 9. Không khí gồm những thành phần chính nào? Thành phần nào chiếm tỉ lệ lớn nhất?
Bài 10. Thời tiết là gì? Cho 2 ví dụ về thời tiết.
Bài 11. Khí hậu là gì? Cho 2 ví dụ về khí hậu.
Bài 12. Nhiệt độ không khí được đo bằng dụng cụ gì? Đơn vị đo là gì?
Bài 13. Lượng mưa được đo bằng dụng cụ gì? Đơn vị đo là gì?
Bài 14. Khí áp là gì? Dụng cụ đo khí áp là gì?
Bài 15. Vì sao nhiệt độ không khí thay đổi theo vĩ độ?
Bài 16. Vì sao nhiệt độ không khí giảm dần khi lên cao?
Bài 17. Kể tên các mỏ khoáng sản ở Việt Nam mà em biết.
Bài 18. Vì sao cần sử dụng khoáng sản tiết kiệm và hợp lí?
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. So sánh thời tiết và khí hậu về thời gian, phạm vi và tính ổn định.
Bài 20. Giải thích vì sao tầng bình lưu có vai trò bảo vệ sự sống trên Trái Đất.
Bài 21. Một ngày mùa hè ở Hà Nội nhiệt độ 35°C, một ngày mùa đông nhiệt độ 15°C. Đó là thời tiết hay khí hậu? Vì sao?
Bài 22. Vì sao các mỏ than ở Quảng Ninh và dầu khí ở thềm lục địa phía Nam có ý nghĩa quan trọng với kinh tế Việt Nam?
Bài 23. Nếu Trái Đất không có lớp vỏ khí, điều gì sẽ xảy ra với sự sống? Giải thích.
Bài 24. Vì sao vào ban ngày, ở vùng ven biển thường có gió thổi từ biển vào đất liền, còn ban đêm thì ngược lại?
Bài 25. Hãy giải thích câu nói: "Khoáng sản là tài nguyên không tái tạo".
Bài 26. Quan sát bản đồ thế giới: vì sao các hoang mạc lớn thường nằm ở khu vực chí tuyến? Liên hệ với kiến thức về khí áp và gió.
Đáp án
Phần 1:
- Gồm 3 lớp: vỏ Trái Đất (mỏng nhất), manti (dày nhất, quánh dẻo), nhân (nhân ngoài lỏng, nhân trong rắn).
- Nội lực sinh ra bên trong Trái Đất (tạo núi, động đất, núi lửa). Ngoại lực sinh ra bên ngoài, trên bề mặt (gió, nước, băng hà bào mòn và bồi tụ).
- Núi: cao, sườn dốc. Đồi: thấp, sườn thoải. Cao nguyên: cao, bề mặt bằng phẳng. Đồng bằng: thấp, bằng phẳng.
- Khoáng sản là những tích tụ tự nhiên của khoáng vật trong vỏ Trái Đất mà con người có thể khai thác, sử dụng. Ví dụ: than đá, sắt, đá vôi.
- Khoáng sản kim loại (sắt, đồng, nhôm...); phi kim loại (đá vôi, cát, muối...); năng lượng (than đá, dầu mỏ, khí đốt...).
- Là nguyên liệu cho công nghiệp, nhiên liệu cho sản xuất và đời sống, vật liệu xây dựng.
- Lớp vỏ khí (khí quyển) là lớp không khí bao quanh Trái Đất, gồm tầng đối lưu, tầng bình lưu và các tầng cao.
- Tầng đối lưu dày 0 – 16 km, chứa hầu hết hơi nước; các hiện tượng thời tiết (mây, mưa, gió, bão) xảy ra ở đây.
- Nitơ khoảng 78%, ôxi khoảng 21%, còn lại là các-bon-nic, hơi nước và các khí khác. Nitơ chiếm tỉ lệ lớn nhất.
- Thời tiết là trạng thái khí quyển tại một nơi trong thời gian ngắn. Ví dụ: hôm nay trời mưa; sáng nay trời nắng.
- Khí hậu là trạng thái khí quyển tại một nơi trong thời gian dài (trung bình nhiều năm). Ví dụ: miền Bắc có khí hậu nhiệt đới gió mùa; Sa-ha-ra có khí hậu hoang mạc.
- Nhiệt kế; đơn vị °C.
- Vũ kế (vũ lượng kế); đơn vị mm.
- Khí áp là sức ép của không khí lên bề mặt Trái Đất; đo bằng khí áp kế, đơn vị hPa (hoặc mmHg).
- Vì góc chiếu của ánh sáng Mặt Trời tới các vĩ độ khác nhau: gần xích đạo nhận nhiều nhiệt, gần cực nhận ít nhiệt.
- Vì càng lên cao không khí càng loãng, giữ nhiệt kém; mặt đất là nguồn cung cấp nhiệt chính cho không khí.
- Ví dụ: than ở Quảng Ninh, sắt ở Thái Nguyên, bô-xít ở Tây Nguyên, dầu khí ở thềm lục địa phía Nam, a-pa-tít ở Lào Cai.
- Vì khoáng sản hình thành rất lâu, khai thác cạn kiệt sẽ hết; khai thác bừa bãi gây ô nhiễm môi trường, lãng phí.
Phần 2:
- Thời tiết: thời gian ngắn (ngày, giờ), thay đổi nhanh, phạm vi hẹp. Khí hậu: thời gian dài (nhiều năm), ổn định hơn, phạm vi rộng.
- Tầng bình lưu chứa tầng ô-dôn hấp thụ tia tử ngoại có hại của Mặt Trời, bảo vệ sinh vật.
- Là thời tiết, vì đó là trạng thái khí quyển trong thời gian ngắn (một ngày cụ thể).
- Than và dầu khí là nguồn năng lượng quan trọng, phục vụ sản xuất điện, giao thông, công nghiệp và xuất khẩu, đóng góp lớn cho ngân sách.
- Sự sống khó tồn tại: không có ôxi để thở, không có lớp chắn tia tử ngoại, nhiệt độ ngày – đêm chênh lệch rất lớn, không có mưa.
- Do đất liền và biển nóng lên, nguội đi khác nhau, tạo chênh lệch khí áp ngày – đêm, sinh ra gió biển (ban ngày) và gió đất (ban đêm).
- Vì khoáng sản hình thành trong hàng triệu năm; tốc độ khai thác nhanh hơn nhiều tốc độ hình thành nên khi hết sẽ không phục hồi được trong thời gian con người có thể chờ đợi.
- Khu vực chí tuyến là nơi có áp cao, không khí khô giáng xuống, ít mưa; gió Tín phong khô; nên hoang mạc phát triển (ví dụ: Sa-ha-ra, A-ra-bi-a, Ca-la-ha-ri).