1. Kiến thức trọng tâm
Lực ma sát là lực xuất hiện khi một vật trượt, lăn hoặc có xu hướng chuyển động trên bề mặt của vật khác. Lực ma sát có tác dụng cản trở chuyển động, có phương song song với bề mặt tiếp xúc và chiều ngược với chiều chuyển động hoặc chiều của xu hướng chuyển động. Nhờ lực ma sát, chúng ta đi lại được, xe dừng lại khi phanh, bút viết được trên giấy.
Dựa vào cách chuyển động, lực ma sát được chia thành các loại: ma sát trượt xuất hiện khi vật trượt trên bề mặt; ma sát lăn xuất hiện khi vật lăn trên bề mặt, thường nhỏ hơn ma sát trượt; ma sát nghỉ giữ cho vật đứng yên khi có lực tác dụng nhưng vật chưa chuyển động, ví dụ khi ta đẩy một chiếc tủ nặng mà tủ chưa nhúc nhích.
Lực ma sát có thể có lợi hoặc có hại. Ma sát có lợi giúp ta cầm nắm đồ vật, đi lại không bị trượt. Ma sát có hại làm mòn máy móc, làm nóng và hao phí năng lượng. Để giảm ma sát có hại, người ta tra dầu mỡ vào ổ bi, dùng bánh xe thay cho trượt. Để tăng ma sát có lợi, người ta làm mặt lốp xe có rãnh, rắc cát lên đường trơn.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Vì sao đi trên sàn nhà ướt dễ bị trượt ngã hơn đi trên sàn khô?
Giải: Khi sàn ướt, lớp nước làm giảm ma sát giữa đế giày và mặt sàn. Lực ma sát nhỏ không đủ giữ cho chân bám chắc vào sàn nên ta dễ bị trượt ngã. Vì vậy, khi sàn ướt cần đi chậm, lau khô sàn hoặc dùng dép có đế chống trượt để tăng ma sát.
3. Ghi nhớ
- Lực ma sát cản trở chuyển động, có chiều ngược với chiều chuyển động.
- Có ma sát trượt, ma sát lăn và ma sát nghỉ.
- Ma sát có lợi cần tăng, ma sát có hại cần giảm.