Bài 49: Năng lượng hao phí

1. Kiến thức trọng tâm

Năng lượng hao phí là phần năng lượng không có ích, bị chuyển thành các dạng năng lượng không mong muốn trong quá trình sử dụng năng lượng. Ví dụ, khi bóng đèn dây tóc hoạt động, một phần lớn năng lượng điện chuyển thành nhiệt năng làm bóng đèn nóng lên thay vì thành ánh sáng. Khi xe máy chạy, một phần năng lượng từ xăng chuyển thành tiếng ồn và nhiệt năng tỏa ra môi trường. Năng lượng hao phí làm giảm hiệu quả sử dụng năng lượng và gây lãng phí.

Hiệu suất sử dụng năng lượng cho biết tỉ lệ giữa năng lượng có ích và tổng năng lượng cung cấp. Thiết bị có hiệu suất càng cao thì năng lượng hao phí càng ít. Ví dụ, bóng đèn LED có hiệu suất cao hơn bóng đèn dây tóc vì phần lớn năng lượng điện được chuyển thành ánh sáng, ít bị hao phí thành nhiệt. Khi mua thiết bị, nên chọn sản phẩm có hiệu suất cao, có nhãn tiết kiệm năng lượng.

Để giảm năng lượng hao phí, chúng ta cần bảo dưỡng thiết bị thường xuyên, tra dầu mỡ cho máy móc để giảm ma sát, không để thiết bị chạy không tải, tắt thiết bị khi không sử dụng. Giảm năng lượng hao phí giúp tiết kiệm tiền điện, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Một chiếc quạt điện nhận $100,J$ năng lượng điện, trong đó $80,J$ chuyển thành động năng làm cánh quạt quay, $20,J$ chuyển thành nhiệt năng và tiếng ồn. Năng lượng hao phí là bao nhiêu?

Giải: Năng lượng có ích là động năng làm cánh quạt quay: $80,J$. Năng lượng hao phí là phần chuyển thành nhiệt năng và tiếng ồn: $100 - 80 = 20,J$. Hiệu suất của quạt là $80$. Nếu quạt được bảo dưỡng tốt, năng lượng hao phí sẽ giảm và hiệu suất tăng lên.

3. Ghi nhớ

• Năng lượng hao phí là phần năng lượng chuyển thành dạng không mong muốn.
• Thiết bị có hiệu suất càng cao thì năng lượng hao phí càng ít.
• Giảm hao phí bằng cách bảo dưỡng thiết bị, tắt thiết bị khi không dùng.