Bài tập — Bài 55: Ngân hà

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 55: Ngân hà? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Ngân hà là thiên hà chứa hệ Mặt Trời, có dạng xoắn ốc, gồm hàng trăm tỉ ngôi sao. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 55: Ngân hà, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại. D. Hệ Mặt Trời nằm ở một nhánh xoắn ốc, cách trung tâm Ngân hà khoảng $27,000$ năm ánh sáng.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 55: Ngân hà, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Ngân hà là thiên hà chứa hệ Mặt Trời của chúng ta. B. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 55: Ngân hà, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Ngân hà có dạng xoắn ốc, với phần trung tâm phình to và các nhánh xoắn ốc quay quanh trung tâm. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 55: Ngân hà, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Ví dụ: Vì sao vào đêm trời quang, ta thấy một dải sáng mờ vắt ngang bầu trời?

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 55: Ngân hà để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Giải: Dải sáng mờ đó chính là dải Ngân hà. Khi nhìn dọc theo mặt phẳng của Ngân hà, ánh sáng của vô số ngôi sao ở xa hợp lại thành một dải sáng mờ. Ở thành phố có nhiều đèn điện, ánh sáng đèn làm mờ dải Ngân hà nên khó quan sát; ở vùng quê tối, ít đèn, dải Ngân hà hiện rõ hơn.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Phân biệt thực vật có hoa với thực vật không có hoa. Nêu ví dụ cho mỗi nhóm.

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Phân biệt động vật có xương sống với động vật không xương sống. Nêu ví dụ cho mỗi nhóm.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Đa dạng sinh học là gì? Nêu hai vai trò của đa dạng sinh học.

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

• Bảng đáp án: 1-C, 2-D, 3-A, 4-B.
• Giải thích chi tiết:
  • Câu 1 (C): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Ngân hà là thiên hà chứa hệ Mặt Trời, có dạng xoắn ốc, gồm hàng trăm tỉ ngôi sao."
  • Câu 2 (D): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Hệ Mặt Trời nằm ở một nhánh xoắn ốc, cách trung tâm Ngân hà khoảng $27,000$ năm ánh sáng."
  • Câu 3 (A): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Ngân hà là thiên hà chứa hệ Mặt Trời của chúng ta."
  • Câu 4 (B): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Ngân hà có dạng xoắn ốc, với phần trung tâm phình to và các nhánh xoắn ốc quay quanh trung tâm."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

• Bài 1:
  • Nội dung cốt lõi cần trình bày: Ngân hà là thiên hà chứa hệ Mặt Trời của chúng ta. Ngân hà gồm hàng trăm tỉ ngôi sao cùng với khí, bụi vũ trụ và vật chất tối, liên kết với nhau bằng lực hấp dẫn.
  • Tổng kết ghi nhớ: Ngân hà là thiên hà chứa hệ Mặt Trời, có dạng xoắn ốc, gồm hàng trăm tỉ ngôi sao.; Hệ Mặt Trời nằm ở một nhánh xoắn ốc, cách trung tâm Ngân hà khoảng $27,000$ năm ánh sáng.; Vũ trụ còn có hàng trăm tỉ thiên hà khác.
• Bài 2:
  • Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ: Vì sao vào đêm trời quang, ta thấy một dải sáng mờ vắt ngang bầu trời?
  • Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
• Bài 3:
  • Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 55: Ngân hà (Ngân hà là thiên hà chứa hệ Mặt Trời, có dạng xoắn ốc, gồm hàng trăm tỉ ngôi sao.; Hệ Mặt Trời nằm ở một nhánh xoắn ốc, cách trung tâm Ngân hà khoảng $27,000$ năm ánh sáng.; Vũ trụ còn có hàng trăm tỉ thiên hà khác.).
  • Lời giải mẫu/Nhận xét: Giải: Dải sáng mờ đó chính là dải Ngân hà. Khi nhìn dọc theo mặt phẳng của Ngân hà, ánh sáng của vô số ngôi sao ở xa hợp lại thành một dải sáng mờ. Ở thành phố có nhiều đèn điện, ánh sáng đèn làm mờ dải Ngân hà nên khó quan sát; ở vùng quê tối, ít đèn, dải Ngân hà hiện rõ hơn.
• Bài 4: Thực vật có hoa có hoa, quả, hạt; thực vật không có hoa sinh sản bằng bào tử, không có hoa, quả, hạt. Ví dụ: lúa, xoài (có hoa); rêu, dương xỉ (không có hoa).
• Bài 5: Động vật có xương sống có cột sống và bộ xương trong; động vật không xương sống không có cột sống. Ví dụ: cá, ếch, chim (có xương sống); giun đất, tôm, ốc (không xương sống).
• Bài 6: Đa dạng sinh học là sự đa dạng về loài, hệ sinh thái và nguồn gen. Vai trò: cung cấp thực phẩm, thuốc, nguyên liệu; giữ cân bằng hệ sinh thái; điều hòa khí hậu.