Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 9: Đời sống của người nguyên thủy trên đất nước ta? A. Kinh tế: săn bắt, hái lượm, trồng trọt, chăn nuôi, làm gốm, dệt vải. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 9: Đời sống của người nguyên thủy trên đất nước ta, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Xã hội: thị tộc mẫu hệ, bộ lạc, cùng làm cùng hưởng. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 9: Đời sống của người nguyên thủy trên đất nước ta, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Người nguyên thủy trên đất nước ta sống chủ yếu dựa vào thiên nhiên. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 9: Đời sống của người nguyên thủy trên đất nước ta, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Dần dần, họ biết trồng lúa, trồng khoai, chăn nuôi gia súc, làm đồ gốm để đựng thức ăn và dệt vải từ sợi cây.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 9: Đời sống của người nguyên thủy trên đất nước ta, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Câu hỏi: Qua việc chôn cất người chết, ta hiểu gì về đời sống tinh thần của người nguyên thủy?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 9: Đời sống của người nguyên thủy trên đất nước ta để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Trả lời: Người nguyên thủy chôn người chết kèm công cụ lao động, đồ trang sức và đồ ăn, chứng tỏ họ tin rằng người chết vẫn tiếp tục sống ở một thế giới khác và cần những đồ dùng đó. Niềm tin này là mầm mống của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên sau này. Nó cũng cho thấy người nguyên thủy đã biết thương tiếc người thân, quan tâm đến nhau, không chỉ sống bản năng như loài vật.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Nêu khái niệm tư liệu lịch sử và phân loại 3 loại tư liệu kèm ví dụ.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Năm 40 thuộc thế kỉ nào? Năm 938 thuộc thế kỉ nào?
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Người tối cổ ở Việt Nam được phát hiện ở đâu? Nêu 2 di tích.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Kinh tế: săn bắt, hái lượm, trồng trọt, chăn nuôi, làm gốm, dệt vải."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Xã hội: thị tộc mẫu hệ, bộ lạc, cùng làm cùng hưởng."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Người nguyên thủy trên đất nước ta sống chủ yếu dựa vào thiên nhiên."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Dần dần, họ biết trồng lúa, trồng khoai, chăn nuôi gia súc, làm đồ gốm để đựng thức ăn và dệt vải từ sợi cây."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Người nguyên thủy trên đất nước ta sống chủ yếu dựa vào thiên nhiên. Buổi đầu, họ săn bắt thú rừng, hái quả, bắt cá, dùng công cụ đá thô sơ.
- Tổng kết ghi nhớ: Kinh tế: săn bắt, hái lượm, trồng trọt, chăn nuôi, làm gốm, dệt vải.; Xã hội: thị tộc mẫu hệ, bộ lạc, cùng làm cùng hưởng.; Tinh thần: tin vào linh hồn, chôn cất người chết, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Câu hỏi: Qua việc chôn cất người chết, ta hiểu gì về đời sống tinh thần của người nguyên thủy?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 9: Đời sống của người nguyên thủy trên đất nước ta (Kinh tế: săn bắt, hái lượm, trồng trọt, chăn nuôi, làm gốm, dệt vải.; Xã hội: thị tộc mẫu hệ, bộ lạc, cùng làm cùng hưởng.; Tinh thần: tin vào linh hồn, chôn cất người chết, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Trả lời: Người nguyên thủy chôn người chết kèm công cụ lao động, đồ trang sức và đồ ăn, chứng tỏ họ tin rằng người chết vẫn tiếp tục sống ở một thế giới khác và cần những đồ dùng đó. Niềm tin này là mầm mống của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên sau này. Nó cũng cho thấy người nguyên thủy đã biết thương tiếc người thân, quan tâm đến nhau, không chỉ sống bản năng như loài vật.
- Bài 4: Tư liệu lịch sử là dấu vết quá khứ còn lưu lại: hiện vật (rìu đá, trống đồng); chữ viết (sách, bia đá); truyền miệng (truyền thuyết, ca dao).
- Bài 5: Năm 40 thuộc thế kỉ I; năm 938 thuộc thế kỉ X.
- Bài 6: Người tối cổ phát hiện ở Thẩm Khuyên, Thẩm Hai (Lạng Sơn); núi Đọ (Thanh Hóa).