Phạm vi: Bài 1: Tự hào về truyền thống quê hương; Bài 2: Quan tâm, cảm thông và chia sẻ; Bài 3: Học tập tự giác, tích cực; Bài 4: Giữ chữ tín; Bài 5: Bảo tồn di sản văn hóa.
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Truyền thống quê hương là gì? Nêu hai truyền thống tốt đẹp của quê hương em.
Bài 2. Kể tên ba việc làm thể hiện lòng tự hào về truyền thống quê hương.
Bài 3. Hành vi nào sau đây thể hiện lòng tự hào về truyền thống quê hương? Giải thích vì sao. a) Giới thiệu lễ hội quê hương cho bạn bè ở tỉnh khác. b) Xấu hổ khi nhắc đến quê hương.
Bài 4. Cảm thông là gì? Cho một ví dụ về sự cảm thông trong cuộc sống hằng ngày.
Bài 5. Nêu hai biểu hiện của sự quan tâm, cảm thông và chia sẻ.
Bài 6. Khi bạn cùng lớp gặp chuyện buồn, em nên làm gì? Vì sao?
Bài 7. Học tập tự giác, tích cực là gì? Nêu ba biểu hiện.
Bài 8. Vì sao học sinh cần học tập tự giác, tích cực?
Bài 9. Giữ chữ tín là gì? Cho một ví dụ về người giữ chữ tín.
Bài 10. Thất hứa là gì? Cho một ví dụ về hành vi thất hứa.
Bài 11. Vì sao cần giữ chữ tín trong cuộc sống?
Bài 12. Tình huống: Bạn An hứa sẽ trả sách cho bạn Bình vào thứ Hai nhưng đến thứ Tư vẫn chưa trả. Theo em, An nên làm gì?
Bài 13. Di sản văn hóa là gì? Di sản văn hóa gồm những loại nào?
Bài 14. Cho ví dụ về một di sản văn hóa vật thể và một di sản văn hóa phi vật thể mà em biết.
Bài 15. Nêu hai việc làm góp phần bảo tồn di sản văn hóa.
Bài 16. Khi tham quan di tích lịch sử, em cần tuân thủ những quy định nào?
Bài 17. Hành vi nào sau đây gây hại cho di sản văn hóa? Giải thích vì sao. a) Khắc tên lên bia đá tại di tích. b) Tham gia dọn vệ sinh tại di tích.
Bài 18. Vì sao cần bảo tồn di sản văn hóa?
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. Tình huống: Một số bạn trong lớp cho rằng việc giữ gìn truyền thống quê hương là việc của người lớn, học sinh không cần quan tâm. Em có đồng ý không? Vì sao? Em sẽ làm gì để các bạn thay đổi suy nghĩ đó?
Bài 20. Tình huống: Bạn Hoa thấy một bạn bị các bạn khác bắt nạt vì gia đình khó khăn. Hoa muốn giúp bạn nhưng sợ bị bắt nạt lây. Theo em, Hoa nên làm gì? Vì sao?
Bài 21. Tình huống: Bạn Tuấn học rất giỏi nhưng không bao giờ giúp đỡ bạn bè, cho rằng giúp bạn làm mất thời gian. Em có đồng ý với Tuấn không? Vì sao?
Bài 22. Em hãy viết một đoạn văn ngắn (5–7 câu) về một tấm gương học tập tự giác, tích cực mà em biết.
Bài 23. Tình huống: Bạn Lan hứa sẽ cùng nhóm làm bài tập nhóm vào cuối tuần nhưng đến hẹn lại đi chơi, khiến cả nhóm bị ảnh hưởng. Theo em, hành vi của Lan có hậu quả gì? Lan nên làm gì để sửa chữa?
Bài 24. Tình huống: Một nhóm khách du lịch khắc tên lên tường di tích lịch sử. Nếu em chứng kiến, em sẽ làm gì? Vì sao?
Bài 25. Em hãy đề xuất ba việc làm cụ thể mà lớp em có thể thực hiện để góp phần bảo tồn di sản văn hóa ở địa phương.
Bài 26. Theo em, giữa "giữ chữ tín" và "giữ lời hứa", hai khái niệm này có giống nhau không? Vì sao? Cho ví dụ minh họa.
Đáp án
Bài 1. Truyền thống quê hương là những giá trị văn hóa, lịch sử tốt đẹp được hình thành và lưu truyền qua nhiều thế hệ ở một địa phương. Ví dụ: lễ hội truyền thống, nghề thủ công, món ăn truyền thống, làn điệu dân ca...
Bài 2. Ba việc làm: tìm hiểu lịch sử, văn hóa quê hương; giới thiệu, quảng bá truyền thống tốt đẹp; tham gia giữ gìn lễ hội, nghề thủ công; bảo vệ di tích.
Bài 3. Hành vi (a) thể hiện lòng tự hào vì giới thiệu truyền thống quê hương cho người khác là cách giữ gìn, phát huy truyền thống. Hành vi (b) không thể hiện lòng tự hào vì xấu hổ về quê hương là phủ nhận nguồn gốc của mình.
Bài 4. Cảm thông là hiểu và chia sẻ cảm xúc, hoàn cảnh của người khác. Ví dụ: an ủi bạn khi bạn buồn; giúp đỡ bạn khi bạn gặp khó khăn.
Bài 5. Hai biểu hiện: hỏi thăm, an ủi khi người khác buồn; giúp đỡ người khác khi gặp khó khăn; chia sẻ đồ dùng, tài liệu học tập; quyên góp ủng hộ người gặp hoàn cảnh khó khăn.
Bài 6. Em nên lắng nghe, an ủi, động viên bạn và cùng bạn tìm cách vượt qua khó khăn. Vì đó là sự quan tâm, chia sẻ, giúp bạn cảm thấy được an ủi và có thêm động lực.
Bài 7. Học tập tự giác, tích cực là chủ động, tự giác học tập, tích cực tìm tòi, khám phá kiến thức. Ba biểu hiện: chủ động làm bài tập về nhà; tích cực phát biểu ý kiến trong giờ học; tìm thêm tài liệu để hiểu sâu bài học; chủ động hỏi thầy cô khi chưa hiểu.
Bài 8. Vì học tập tự giác, tích cực giúp học sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức, đạt kết quả học tập tốt, hình thành thói quen tốt và tính tự lập.
Bài 9. Giữ chữ tín là nói và làm thống nhất, thực hiện đúng điều mình đã hứa. Ví dụ: hứa trả sách đúng hạn và thực hiện đúng; hứa giúp bạn ôn tập và thực hiện đúng hẹn.
Bài 10. Thất hứa là không thực hiện điều mình đã hứa. Ví dụ: hứa trả sách vào thứ Hai nhưng đến thứ Tư vẫn chưa trả và không nói gì.
Bài 11. Vì giữ chữ tín giúp được mọi người tin tưởng, tôn trọng; tạo dựng uy tín, mối quan hệ tốt đẹp; giúp công việc, học tập thuận lợi. Người thất hứa sẽ mất lòng tin, khó được hợp tác, giúp đỡ.
Bài 12. An nên xin lỗi Bình, trình bày lý do và trả sách cho Bình sớm nhất có thể; đồng thời rút kinh nghiệm, lần sau cần thực hiện đúng lời hứa.
Bài 13. Di sản văn hóa là những giá trị văn hóa, lịch sử được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Di sản văn hóa gồm di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể.
Bài 14. Di sản văn hóa vật thể: Hoàng thành Thăng Long, Cố đô Huế, phố cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn... Di sản văn hóa phi vật thể: Nhã nhạc cung đình Huế, hát quan họ Bắc Ninh, hát xoan Phú Thọ, lễ hội Gióng...
Bài 15. Hai việc làm: tham gia giữ gìn vệ sinh, bảo vệ cảnh quan di tích; tìm hiểu, tuyên truyền về giá trị của di sản; tham gia các hoạt động văn hóa dân gian; vận động mọi người cùng bảo vệ di sản.
Bài 16. Khi tham quan di tích, em cần: tuân thủ nội quy; không chạm vào hiện vật; giữ gìn vệ sinh, không xả rác; không vẽ bậy, không khắc tên lên di tích; giữ trật tự.
Bài 17. Hành vi (a) gây hại cho di sản văn hóa vì khắc tên lên bia đá làm hư hại, mất giá trị của di tích. Hành vi (b) góp phần bảo tồn di sản vì giữ gìn vệ sinh, cảnh quan di tích.
Bài 18. Vì bảo tồn di sản văn hóa giúp giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử cho thế hệ sau; giáo dục thế hệ trẻ; giữ gìn bản sắc dân tộc.
Bài 19. Không đồng ý. Học sinh cũng cần giữ gìn truyền thống quê hương vì đó là trách nhiệm của mọi người, không riêng người lớn. Em sẽ thuyết phục các bạn bằng cách kể về những giá trị tốt đẹp của truyền thống quê hương, rủ các bạn cùng tham gia các hoạt động văn hóa ở địa phương.
Bài 20. Hoa nên giúp bạn: an ủi, động viên bạn; báo với thầy cô để thầy cô giúp đỡ; vận động các bạn không bắt nạt bạn. Vì giúp đỡ bạn là việc làm đúng, thể hiện sự quan tâm, chia sẻ; im lặng trước hành vi bắt nạt là không đúng.
Bài 21. Không đồng ý. Giúp đỡ bạn bè không làm mất thời gian mà còn giúp Tuấn củng cố kiến thức, xây dựng tình bạn tốt đẹp; học tập cần sự giúp đỡ, chia sẻ lẫn nhau.
Bài 22. Đoạn văn: nêu tên tấm gương, những biểu hiện tự giác, tích cực (tự giác làm bài, chủ động tìm tòi, giúp đỡ bạn bè...), kết quả đạt được và cảm nghĩ của em.
Bài 23. Hậu quả: cả nhóm bị ảnh hưởng, không hoàn thành bài tập đúng hạn; các bạn mất lòng tin vào Lan. Lan nên: xin lỗi các bạn trong nhóm, trình bày lý do và cùng nhóm hoàn thành bài tập sớm nhất có thể; rút kinh nghiệm, lần sau cần thực hiện đúng lời hứa.
Bài 24. Em sẽ nhẹ nhàng nhắc nhở nhóm khách du lịch không nên khắc tên lên di tích vì làm hư hại di sản; nếu họ không nghe, em sẽ báo với nhân viên quản lý di tích. Vì bảo vệ di sản là trách nhiệm của mọi người.
Bài 25. Ba việc làm: tổ chức buổi tìm hiểu, tuyên truyền về di sản văn hóa địa phương; tham gia dọn vệ sinh, giữ gìn cảnh quan di tích; thành lập câu lạc bộ văn hóa dân gian (hát dân ca, tìm hiểu lễ hội...); vận động mọi người cùng bảo vệ di sản.
Bài 26. Hai khái niệm này gần giống nhau nhưng "giữ chữ tín" có phạm vi rộng hơn: giữ chữ tín không chỉ là giữ lời hứa cụ thể mà còn là sự thống nhất giữa lời nói và việc làm, tạo dựng niềm tin. Ví dụ: một người luôn nói đúng sự thật, làm đúng những gì đã nói là người giữ chữ tín; một người hứa trả sách đúng hạn và thực hiện đúng là giữ lời hứa, đồng thời cũng là giữ chữ tín.