Phạm vi: Bài 6 (Ứng phó với tâm lí căng thẳng), Bài 7 (Phòng chống bạo lực học đường), Bài 8 (Quản lí tiền).
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Tâm lí căng thẳng là gì? Nêu hai biểu hiện.
Bài 2. Kể ba nguyên nhân gây căng thẳng cho học sinh.
Bài 3. Nêu ba cách ứng phó tích cực với căng thẳng.
Bài 4. Bạo lực học đường là gì? Nêu hai hình thức.
Bài 5. Kể ba hành vi là bạo lực học đường.
Bài 6. Nêu ba hậu quả của bạo lực học đường đối với nạn nhân.
Bài 7. Khi chứng kiến bạo lực học đường, học sinh nên làm gì? Nêu hai việc.
Bài 8. Quản lí tiền là gì? Nêu hai lợi ích của việc quản lí tiền.
Bài 9. Nêu ba nguyên tắc chi tiêu hợp lí của học sinh.
Bài 10. Vì sao học sinh cần tiết kiệm tiền tiêu vặt? Nêu hai lí do.
Bài 11. Đúng hay sai? "Khi bị căng thẳng, học sinh nên thức khuya học liên tục để giải tỏa." Giải thích.
Bài 12. Đúng hay sai? "Bạo lực qua mạng không phải là bạo lực học đường." Giải thích.
Bài 13. Đúng hay sai? "Tiết kiệm là không chi tiêu bất cứ thứ gì." Giải thích.
Bài 14. Tình huống: Trước ngày thi, An lo lắng, mất ngủ. Nêu hai cách giúp An ứng phó.
Bài 15. Tình huống: Bình bị bạn lấy mất bút và đe dọa không được mách thầy cô. Nêu hai việc Bình nên làm.
Bài 16. Tình huống: Chi có 50.000 đồng tiền tiêu vặt trong tuần, muốn mua đồ ăn vặt hết 50.000 đồng ngay ngày đầu. Em hãy nhận xét và đề xuất cách chi tiêu hợp lí.
Bài 17. Điền vào chỗ trống: Quản lí tiền hiệu quả là lên kế hoạch ..., ưu tiên nhu cầu ... và ... một phần.
Bài 18. Nêu hai việc làm góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn.
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. Phân biệt căng thẳng tích cực và căng thẳng tiêu cực. Cho ví dụ mỗi loại.
Bài 20. Em hãy lập kế hoạch chi tiêu trong một tuần với 70.000 đồng tiền tiêu vặt, trong đó có khoản tiết kiệm.
Bài 21. Tình huống: Một bạn trong lớp bị nhóm bạn tẩy chay vì khác biệt. Em hãy phân tích hậu quả và đề xuất hai cách giải quyết.
Bài 22. Phân tích: Vì sao thói quen "mua sắm theo cảm hứng" gây hại cho việc quản lí tiền? Nêu hai cách khắc phục.
Bài 23. Tình huống: Em chứng kiến bạn bị bắt nạt nhưng sợ bị trả thù nếu báo thầy cô. Em sẽ làm gì? Nêu các bước.
Bài 24. Em hãy viết một đoạn văn ngắn (5–7 câu) tuyên truyền về phòng chống bạo lực học đường.
Bài 25. So sánh bạo lực học đường thể chất và tinh thần: điểm giống, khác nhau, mỗi loại một ví dụ.
Bài 26. Em hãy đề xuất ba hoạt động của lớp để xây dựng tình bạn lành mạnh và rèn luyện kĩ năng quản lí tiền.
Đáp án
Bài 1. Căng thẳng là trạng thái lo âu, mệt mỏi về tinh thần khi gặp áp lực vượt quá khả năng chịu đựng. Hai biểu hiện: mất ngủ, lo âu, khó tập trung, dễ cáu gắt, đau đầu, chán ăn...
Bài 2. Ba nguyên nhân: áp lực thi cử, điểm số; mâu thuẫn bạn bè; kỳ vọng của gia đình; khối lượng bài tập lớn; thay đổi tâm sinh lí.
Bài 3. Ba cách: lập kế hoạch học tập – nghỉ ngơi hợp lí; chia sẻ với người tin cậy; vận động, nghe nhạc, hít thở sâu; tìm sự giúp đỡ của người lớn.
Bài 4. Bạo lực học đường là hành vi dùng sức mạnh hoặc lời nói, thái độ gây tổn thương cho người khác trong môi trường học đường. Hai hình thức: bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần (bao gồm bạo lực qua mạng).
Bài 5. Ba hành vi: đánh bạn; đe dọa, lấy đồ của bạn; xúc phạm, chế giễu bạn; cô lập, tẩy chay bạn; lan truyền tin đồn xấu.
Bài 6. Ba hậu quả: tổn thương tâm lí, sợ đến trường; kết quả học tập giảm sút; ảnh hưởng sức khỏe; mất tự tin.
Bài 7. Hai việc: can ngăn an toàn trong khả năng của mình; báo cho thầy cô, người lớn; an ủi, động viên nạn nhân; không cổ vũ, không quay video đăng mạng.
Bài 8. Quản lí tiền là biết lập kế hoạch thu – chi, sử dụng tiền hợp lí và tiết kiệm. Hai lợi ích: chi tiêu hợp lí, không lãng phí; hình thành thói quen tiết kiệm, trân trọng giá trị đồng tiền; có khoản dự phòng khi cần.
Bài 9. Ba nguyên tắc: lập kế hoạch chi tiêu, ưu tiên nhu cầu cần thiết; không chi vượt số tiền có; tiết kiệm một phần; xin ý kiến cha mẹ khi chi khoản lớn.
Bài 10. Hai lí do: có khoản dự phòng khi cần thiết; rèn luyện tính kỉ luật, trân trọng công sức lao động của cha mẹ.
Bài 11. Sai. Thức khuya học liên tục làm cơ thể mệt mỏi, căng thẳng nặng hơn; nên học theo kế hoạch, ngủ đủ giấc.
Bài 12. Sai. Bạo lực qua mạng (chế giễu, đe dọa, lan truyền tin xấu trên mạng) gây tổn thương tâm lí và là một hình thức bạo lực học đường.
Bài 13. Sai. Tiết kiệm là chi tiêu hợp lí, để dành một phần tiền cho nhu cầu sau này, không phải không chi tiêu gì.
Bài 14. Hai cách: lập kế hoạch ôn tập hợp lí, chia nhỏ nội dung; ngủ đủ giấc, vận động nhẹ; chia sẻ với cha mẹ, bạn bè; hít thở sâu, thư giãn.
Bài 15. Hai việc: bình tĩnh, không làm theo yêu cầu vô lí; kể ngay với thầy cô, cha mẹ để được giúp đỡ; không im lặng chịu đựng.
Bài 16. Nhận xét: chi tiêu không hợp lí — tiêu hết tiền ngay ngày đầu, không có dự phòng, không tiết kiệm. Đề xuất: chia nhỏ số tiền theo ngày, chỉ chi cho nhu cầu cần thiết, để dành một phần tiết kiệm.
Bài 17. Điền: chi tiêu; cần thiết; tiết kiệm.
Bài 18. Hai việc: tôn trọng, không trêu chọc bạn; giúp đỡ bạn khi khó khăn; báo thầy cô khi chứng kiến bạo lực; tham gia xây dựng tình bạn lành mạnh.
Bài 19. Căng thẳng tích cực: mức độ vừa phải, tạo động lực cố gắng (ví dụ hồi hộp nhẹ trước khi thi khiến em ôn bài kĩ hơn). Căng thẳng tiêu cực: kéo dài, vượt quá khả năng chịu đựng, gây hại (ví dụ lo lắng triền miên dẫn đến mất ngủ, học tập sa sút).
Bài 20. Kế hoạch mẫu (chấp nhận các kế hoạch hợp lí, có đủ chi tiêu cần thiết + tiết kiệm, không vượt 70.000 đồng): ví dụ chi ăn sáng/đồ dùng 40.000 đồng, chi phát sinh 10.000 đồng, tiết kiệm 20.000 đồng; ghi chép thu – chi hằng ngày.
Bài 21. Hậu quả: bạn bị tẩy chay tổn thương tâm lí, mất tự tin, sợ đến trường, học tập sa sút; lớp mất đoàn kết. Hai cách: nói chuyện với nhóm bạn, thuyết phục dừng hành vi; báo thầy cô để hòa giải, giúp đỡ bạn bị tẩy chay hòa nhập.
Bài 22. "Mua sắm theo cảm hứng" gây hại vì: chi tiêu vượt kế hoạch, mua đồ không cần thiết, hết tiền nhanh, không tiết kiệm được. Hai cách khắc phục: lập danh sách mua sắm trước khi mua; cân nhắc mức độ cần thiết, chờ 1–2 ngày trước khi quyết định mua đồ không cần thiết.
Bài 23. Các bước: giữ bình tĩnh, không đối đầu trực tiếp gây nguy hiểm; ghi nhớ thông tin (thời gian, địa điểm, người liên quan); báo thầy cô, người lớn qua kênh an toàn (gặp trực tiếp, nhắn tin, hòm thư góp ý); động viên nạn nhân; không lan truyền video, hình ảnh.
Bài 24. Đoạn văn cần có: kêu gọi tôn trọng, yêu thương bạn bè; không bắt nạt, không trêu chọc; can ngăn, báo thầy cô khi chứng kiến bạo lực; xây dựng trường học an toàn, thân thiện. (Chấm theo nội dung và diễn đạt.)
Bài 25. Giống nhau: đều gây tổn thương, đều là bạo lực học đường, đều cần được ngăn chặn. Khác nhau: thể chất gây tổn thương cơ thể (ví dụ đánh, xô đẩy); tinh thần gây tổn thương tâm lí (ví dụ xúc phạm, cô lập, đe dọa).
Bài 26. Ba hoạt động: sinh hoạt lớp về tình bạn, tôn trọng; "đôi bạn cùng tiến"; trò chơi tập thể gắn kết; thực hành lập kế hoạch chi tiêu tuần cho bản thân; phong trào "tiết kiệm nhỏ" của lớp.