Bài 12: Sóng âm

1. Kiến thức trọng tâm

Âm thanh được tạo ra khi vật dao động. Dao động của vật làm cho các lớp không khí xung quanh dao động theo, lan truyền đi trong môi trường và đến tai ta, tạo thành sóng âm. Sóng âm là sóng cơ, cần môi trường vật chất để truyền, không truyền được trong chân không.

Sóng âm truyền được trong chất rắn, chất lỏng và chất khí, nhưng tốc độ truyền khác nhau: nhanh nhất trong chất rắn, chậm hơn trong chất lỏng và chậm nhất trong chất khí. Trong không khí ở điều kiện thường, tốc độ truyền âm khoảng $340\ \text{m/s}$. Âm truyền trong thép nhanh hơn nhiều, khoảng $5000\ \text{m/s}$.

Sóng âm có thể bị phản xạ khi gặp vật cản, bị hấp thụ bởi vật mềm, xốp. Nhờ sự phản xạ âm, người ta chế tạo máy siêu âm trong y học và thiết bị định vị dưới nước.

2. Ví dụ minh họa

Gõ vào một chiếc trống, mặt trống dao động và ta nghe thấy tiếng trống. Nếu đặt tay lên mặt trống, dao động tắt dần và tiếng trống nhỏ dần rồi mất. Điều này chứng tỏ âm do vật dao động tạo ra. Khi hai bạn áp tai vào đường ray sắt, một bạn gõ nhẹ đầu kia của đường ray, bạn áp tai nghe thấy tiếng gõ truyền qua thép nhanh hơn tiếng gõ truyền qua không khí, chứng tỏ âm truyền nhanh hơn trong chất rắn.

3. Ghi nhớ

• Âm do vật dao động tạo ra; sóng âm cần môi trường vật chất để truyền.
• Sóng âm không truyền được trong chân không.
• Tốc độ truyền âm: chất rắn > chất lỏng > chất khí; trong không khí khoảng $340\ \text{m/s}$.
• Sóng âm có thể bị phản xạ và bị hấp thụ.