1. Kiến thức trọng tâm
Thí nghiệm quan sát sinh trưởng và phát triển giúp học sinh theo dõi sự thay đổi của sinh vật theo thời gian và ghi chép khoa học.
Thí nghiệm 1: Quan sát sự nảy mầm và sinh trưởng của hạt đậu.
- Chuẩn bị: Hạt đậu xanh, bông ẩm, cốc nhựa, thước.
- Cách tiến hành: Đặt hạt đậu lên bông ẩm trong cốc, để nơi ấm, thoáng. Mỗi ngày quan sát, đo chiều cao mầm, ghi chép và chụp ảnh.
- Kết quả: Ngày 1–2: hạt nứt vỏ, rễ mầm mọc ra. Ngày 3–4: thân mầm vươn lên, lá mầm mở ra. Ngày 5–7: cây con có lá thật, cao dần lên. Kết luận: Hạt nảy mầm và sinh trưởng qua các giai đoạn rõ rệt.
Thí nghiệm 2: Quan sát vòng đời của bướm hoặc ếch qua tranh, mô hình, video.
- Cách tiến hành: Quan sát các giai đoạn trứng → sâu bướm → nhộng → bướm (hoặc trứng → nòng nọc → ếch), mô tả đặc điểm từng giai đoạn.
- Kết luận: Bướm và ếch phát triển qua biến thái hoàn toàn, ấu trùng khác hẳn con trưởng thành.
Khi quan sát, cần ghi chép trung thực, có bảng theo dõi ngày, đặc điểm, chiều cao, số lá.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Một bạn đo chiều cao cây đậu mỗi ngày và thấy cây cao nhanh nhất vào ngày thứ 4–5. Giải thích?
Lời giải: Giai đoạn đầu, hạt dùng chất dự trữ để nảy mầm nên mọc chậm. Khi cây có lá thật và quang hợp được, cây tự tạo chất hữu cơ nên sinh trưởng nhanh hơn. Đây là giai đoạn sinh trưởng mạnh của cây con.
3. Ghi nhớ
- Quan sát sinh trưởng: đo chiều cao, đếm lá, ghi chép hằng ngày.
- Hạt đậu nảy mầm: nứt vỏ → rễ mầm → thân mầm → lá thật.
- Bướm, ếch phát triển qua biến thái hoàn toàn.
- Ghi chép trung thực, có bảng theo dõi là yêu cầu của quan sát khoa học.