Bài 9: Đo tốc độ

1. Kiến thức trọng tâm

Để đo tốc độ của một vật, ta cần đo quãng đường vật đi được và thời gian vật đi hết quãng đường đó, rồi tính $v = \frac{s}{t}$. Quãng đường thường được đo bằng thước dây, thước cuộn hoặc vạch chia sẵn trên đường chạy. Thời gian thường được đo bằng đồng hồ bấm giây, đồng hồ điện tử hoặc cổng quang điện.

Khi đo, cần chọn dụng cụ phù hợp với độ nhanh của chuyển động. Với chuyển động chậm như người đi bộ, đồng hồ bấm giây là đủ. Với chuyển động nhanh như viên bi lăn hay xe mô hình, nên dùng cổng quang điện để đo thời gian chính xác hơn, tránh sai số do phản xạ chậm của người bấm.

Muốn kết quả đáng tin cậy, cần đo nhiều lần rồi lấy giá trị trung bình. Ngoài ra, phải ghi kết quả kèm đơn vị và giữ đúng số chữ số có nghĩa phù hợp với dụng cụ đo. Khi làm thí nghiệm, học sinh cần bố trí dụng cụ cẩn thận và tuân thủ an toàn.

2. Ví dụ minh họa

Nhóm của Mai đo tốc độ của viên bi lăn trên máng nghiêng. Nhóm đánh dấu quãng đường $s = 1,2\ \text{m}$, dùng đồng hồ bấm giây đo ba lần được $t_1 = 1,5\ \text{s}$, $t_2 = 1,6\ \text{s}$, $t_3 = 1,4\ \text{s}$. Thời gian trung bình là $t = \frac{1,5 + 1,6 + 1,4}{3} = 1,5\ \text{s}$. Tốc độ trung bình của viên bi là $v = \frac{1,2}{1,5} = 0,8\ \text{m/s}$. Việc đo ba lần giúp giảm sai số do bấm đồng hồ sớm hay muộn.

3. Ghi nhớ

• Đo tốc độ bằng cách đo quãng đường và thời gian, rồi tính $v = \frac{s}{t}$.
• Chọn dụng cụ đo phù hợp với chuyển động; chuyển động nhanh nên dùng cổng quang điện.
• Đo nhiều lần rồi lấy giá trị trung bình để giảm sai số.
• Ghi kết quả kèm đơn vị và tuân thủ an toàn khi thí nghiệm.