Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Ba lần kháng chiến: 1258, 1285, 1287 – 1288, đều thắng lợi. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Chiến lược: vườn không nhà trống, tiêu hao địch, phản công quyết định. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. Vào thế kỉ XIII, đế quốc Mông – Nguyên là lực lượng hùng mạnh nhất thế giới, đã chinh phục nhiều quốc gia rộng lớn.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Quân dân nhà Trần đã ba lần đứng lên kháng chiến và đều giành thắng lợi. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Câu hỏi: Vì sao trận Bạch Đằng năm 1288 là trận quyết chiến chiến lược của cuộc kháng chiến lần thứ ba?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Quân Nguyên sau nhiều thất bại vẫn dựa vào đạo quân thủy để tiếp tế và rút lui. Trần Hưng Đạo đã lợi dụng quy luật thủy triều: đóng cọc nhọn dưới lòng sông Bạch Đằng, dụ thuyền địch tiến vào lúc nước lên, rồi phản công khi nước rút, thuyền địch mắc cạn trên bãi cọc. Toàn bộ thủy quân địch bị tiêu diệt, buộc quân Nguyên phải chấm dứt xâm lược. Trận đánh thể hiện tài thao lược và sự am hiểu thiên nhiên của cha ông.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Quân Mông – Nguyên xâm lược nước ta mấy lần? Vào những năm nào?
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Nêu diễn biến chính của lần kháng chiến thứ nhất chống Mông – Nguyên (1258).
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Hồ Quý Ly lập nhà Hồ năm nào? Đổi tên nước thành gì?
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Ba lần kháng chiến: 1258, 1285, 1287 – 1288, đều thắng lợi."
- Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Chiến lược: vườn không nhà trống, tiêu hao địch, phản công quyết định."
- Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Vào thế kỉ XIII, đế quốc Mông – Nguyên là lực lượng hùng mạnh nhất thế giới, đã chinh phục nhiều quốc gia rộng lớn."
- Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Quân dân nhà Trần đã ba lần đứng lên kháng chiến và đều giành thắng lợi."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Vào thế kỉ XIII, đế quốc Mông – Nguyên là lực lượng hùng mạnh nhất thế giới, đã chinh phục nhiều quốc gia rộng lớn. Đại Việt cũng trở thành mục tiêu xâm lược của chúng.
- Tổng kết ghi nhớ: Ba lần kháng chiến: 1258, 1285, 1287 – 1288, đều thắng lợi.; Chiến lược: vườn không nhà trống, tiêu hao địch, phản công quyết định.; Trận Bạch Đằng 1288: đỉnh cao nghệ thuật quân sự, tiêu diệt thủy quân địch.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Câu hỏi: Vì sao trận Bạch Đằng năm 1288 là trận quyết chiến chiến lược của cuộc kháng chiến lần thứ ba?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên (Ba lần kháng chiến: 1258, 1285, 1287 – 1288, đều thắng lợi.; Chiến lược: vườn không nhà trống, tiêu hao địch, phản công quyết định.; Trận Bạch Đằng 1288: đỉnh cao nghệ thuật quân sự, tiêu diệt thủy quân địch.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Quân Nguyên sau nhiều thất bại vẫn dựa vào đạo quân thủy để tiếp tế và rút lui. Trần Hưng Đạo đã lợi dụng quy luật thủy triều: đóng cọc nhọn dưới lòng sông Bạch Đằng, dụ thuyền địch tiến vào lúc nước lên, rồi phản công khi nước rút, thuyền địch mắc cạn trên bãi cọc. Toàn bộ thủy quân địch bị tiêu diệt, buộc quân Nguyên phải chấm dứt xâm lược. Trận đánh thể hiện tài thao lược và sự am hiểu thiên nhiên của cha ông.
- Bài 4: Quân Mông – Nguyên xâm lược nước ta 3 lần: 1258, 1285, 1287 – 1288.
- Bài 5: Năm 1258, quân Mông Cổ tiến vào Thăng Long; quân Trần thực hiện kế "vườn không nhà trống", rút lui bảo toàn lực lượng, rồi phản công thắng lợi ở Đông Bộ Đầu, đuổi giặc ra khỏi nước.
- Bài 6: Hồ Quý Ly lập nhà Hồ năm 1400, đổi tên nước thành Đại Ngu.