Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 15: Nước Đại Ngu thời Hồ (1400 - 1407)? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Năm 1400: Hồ Quý Ly lập nhà Hồ, đổi tên nước thành Đại Ngu, đóng đô ở Tây Đô. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 15: Nước Đại Ngu thời Hồ (1400 - 1407), khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại. D. Cải cách: tiền giấy, ruộng đất, quân sự, giáo dục, đề cao chữ Nôm.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 15: Nước Đại Ngu thời Hồ (1400 - 1407), phát biểu nào sau đây là đúng? A. Cuối thế kỉ XIV, nhà Trần suy yếu, triều chính rối ren, đời sống nhân dân khó khăn. B. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 15: Nước Đại Ngu thời Hồ (1400 - 1407), học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Nhà Hồ thi hành nhiều chính sách cải cách trên các lĩnh vực. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 15: Nước Đại Ngu thời Hồ (1400 - 1407), em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Câu hỏi: Vì sao các chính sách cải cách của nhà Hồ được đánh giá là tiến bộ nhưng vẫn thất bại?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 15: Nước Đại Ngu thời Hồ (1400 - 1407) để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Cải cách của nhà Hồ như phát hành tiền giấy, hạn chế ruộng đất của quý tộc, đề cao chữ Nôm đều mang tính tiến bộ, hướng tới một đất nước mạnh và công bằng hơn. Tuy nhiên, cải cách tiến hành gấp gáp, động chạm đến quyền lợi của nhiều tầng lớp, chưa tạo được sự đồng thuận trong nhân dân. Khi quân Minh xâm lược, nhà Hồ không huy động được sức mạnh toàn dân nên nhanh chóng thất bại. Bài học: cải cách cần phù hợp với lòng dân và thực tiễn đất nước.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). So sánh cuộc kháng chiến chống Tống năm 981 và cuộc kháng chiến chống Tống 1075 – 1077 (về hoàn cảnh, cách đánh, kết quả).
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Phân tích nghệ thuật quân sự "tiên phát chế nhân" của Lý Thường Kiệt.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Vì sao quân dân Đại Việt ba lần đánh bại quân Mông – Nguyên hùng mạnh?
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-C, 2-D, 3-A, 4-B.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (C): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Năm 1400: Hồ Quý Ly lập nhà Hồ, đổi tên nước thành Đại Ngu, đóng đô ở Tây Đô."
- Câu 2 (D): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Cải cách: tiền giấy, ruộng đất, quân sự, giáo dục, đề cao chữ Nôm."
- Câu 3 (A): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Cuối thế kỉ XIV, nhà Trần suy yếu, triều chính rối ren, đời sống nhân dân khó khăn."
- Câu 4 (B): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Nhà Hồ thi hành nhiều chính sách cải cách trên các lĩnh vực."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Cuối thế kỉ XIV, nhà Trần suy yếu, triều chính rối ren, đời sống nhân dân khó khăn. Năm 1400, Hồ Quý Ly truất ngôi nhà Trần, lập ra nhà Hồ, đổi tên nước thành Đại Ngu, đóng đô ở Tây Đô (Thanh Hóa).
- Tổng kết ghi nhớ: Năm 1400: Hồ Quý Ly lập nhà Hồ, đổi tên nước thành Đại Ngu, đóng đô ở Tây Đô.; Cải cách: tiền giấy, ruộng đất, quân sự, giáo dục, đề cao chữ Nôm.; Cải cách tiến bộ nhưng chưa được lòng dân ủng hộ rộng rãi.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Câu hỏi: Vì sao các chính sách cải cách của nhà Hồ được đánh giá là tiến bộ nhưng vẫn thất bại?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 15: Nước Đại Ngu thời Hồ (1400 - 1407) (Năm 1400: Hồ Quý Ly lập nhà Hồ, đổi tên nước thành Đại Ngu, đóng đô ở Tây Đô.; Cải cách: tiền giấy, ruộng đất, quân sự, giáo dục, đề cao chữ Nôm.; Cải cách tiến bộ nhưng chưa được lòng dân ủng hộ rộng rãi.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Cải cách của nhà Hồ như phát hành tiền giấy, hạn chế ruộng đất của quý tộc, đề cao chữ Nôm đều mang tính tiến bộ, hướng tới một đất nước mạnh và công bằng hơn. Tuy nhiên, cải cách tiến hành gấp gáp, động chạm đến quyền lợi của nhiều tầng lớp, chưa tạo được sự đồng thuận trong nhân dân. Khi quân Minh xâm lược, nhà Hồ không huy động được sức mạnh toàn dân nên nhanh chóng thất bại. Bài học: cải cách cần phù hợp với lòng dân và thực tiễn đất nước.
- Bài 4: Năm 981: bị động chống giặc, Lê Hoàn chặn đánh ở biên giới. Năm 1075 – 1077: chủ động đánh trước sang đất địch ("tiên phát chế nhân"), rồi lập phòng tuyến sông Như Nguyệt chặn địch. Cả hai đều thắng lợi, giữ vững độc lập.
- Bài 5: "Tiên phát chế nhân" là chủ động đánh trước để giành thế chủ động, phá kế hoạch xâm lược của địch, làm suy yếu lực lượng địch trước khi chúng tiến sang nước ta; thể hiện tư duy quân sự sáng tạo, táo bạo.
- Bài 6: Vua tôi nhà Trần đoàn kết, có đường lối đúng đắn; tướng lĩnh tài giỏi, quân đội tinh nhuệ; toàn dân đồng lòng; quân Mông – Nguyên xa xôi, tiếp tế khó khăn, không quen khí hậu.