1. Kiến thức trọng tâm
Đô thị là trung tâm kinh tế, văn hóa, hành chính của một vùng, nơi tập trung đông dân cư và các hoạt động sản xuất, buôn bán, dịch vụ. Trong lịch sử, các đô thị xuất hiện từ rất sớm, gắn liền với sự phát triển của thương nghiệp và thủ công nghiệp.
Ở Việt Nam, Thăng Long – Hà Nội là đô thị lâu đời, hình thành từ năm 1010 khi Lý Công Uẩn dời đô về đây. Hội An từng là thương cảng sầm uất thế kỉ XVI – XVII, nơi giao thương giữa thương nhân Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản và châu Âu. Phố Hiến (Hưng Yên) cũng là đô thị thương mại nổi tiếng thế kỉ XVII – XVIII.
Trong thời kì hiện đại, đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ. Các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học – công nghệ của cả nước, thu hút đông đảo dân cư từ nông thôn.
Đô thị hóa mang lại nhiều lợi ích: thúc đẩy kinh tế, nâng cao đời sống, mở rộng giao lưu. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra thách thức: ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, áp lực nhà ở và việc làm. Vì vậy, phát triển đô thị cần gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao Hội An thế kỉ XVI – XVII được coi là đô thị thương cảng tiêu biểu của Việt Nam?
Lời giải: Hội An nằm ở vị trí thuận lợi bên bờ sông Thu Bồn, gần cửa biển, là điểm dừng chân của tuyến thương mại quốc tế. Thương nhân Nhật Bản, Trung Quốc, Hà Lan, Bồ Đào Nha đều đến Hội An buôn bán, lập phố riêng. Sự giao lưu đa văn hóa đã tạo nên một đô thị sầm uất, đa dạng, để lại nhiều di tích kiến trúc độc đáo. Ngày nay, phố cổ Hội An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, là minh chứng sống động cho lịch sử đô thị Việt Nam.
3. Ghi nhớ
- Đô thị là trung tâm kinh tế, văn hóa, hành chính; xuất hiện gắn với thương nghiệp, thủ công nghiệp.
- Đô thị tiêu biểu Việt Nam: Thăng Long – Hà Nội (từ 1010), Hội An, Phố Hiến.
- Đô thị hóa hiện đại: thúc đẩy kinh tế, nâng cao đời sống nhưng gây ô nhiễm, ùn tắc.
- Phát triển đô thị cần gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.