Phạm vi: Bài 6: Xác định mục tiêu cá nhân; Bài 7: Phòng, chống bạo lực gia đình; Bài 8: Lập kế hoạch chi tiêu; Bài 9: Phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại; Bài 10: Quyền và nghĩa vụ lao động của công dân.
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Mục tiêu cá nhân là gì? Cho một ví dụ.
Bài 2. Nêu các bước xác định và thực hiện mục tiêu cá nhân.
Bài 3. Phân biệt mục tiêu ngắn hạn và mục tiêu dài hạn. Cho ví dụ mỗi loại.
Bài 4. Bạo lực gia đình là gì? Nêu 3 biểu hiện.
Bài 5. Nêu 3 hậu quả của bạo lực gia đình đối với nạn nhân, gia đình và xã hội.
Bài 6. Khi chứng kiến bạo lực gia đình, em nên làm gì? Nêu 3 việc cụ thể.
Bài 7. Chi tiêu hợp lí là gì? Nêu các nguyên tắc lập kế hoạch chi tiêu.
Bài 8. Phân biệt nhu cầu cần thiết và nhu cầu chưa cần thiết khi chi tiêu. Cho ví dụ mỗi loại.
Bài 9. Hãy lập kế hoạch chi tiêu trong một tháng với số tiền 400.000 đồng (tiền ăn sáng và đồ dùng học tập nhỏ).
Bài 10. Nêu 3 nguyên nhân thường gặp gây cháy trong gia đình.
Bài 11. Khi phát hiện rò rỉ khí gas trong nhà, em cần làm gì? Nêu các việc theo thứ tự.
Bài 12. Khi có cháy xảy ra, em cần làm gì để thoát hiểm an toàn?
Bài 13. Khi phát hiện vật lạ nghi là bom, mìn, đạn pháo cũ, em cần làm gì?
Bài 14. Nêu 3 chất độc hại thường gặp trong gia đình và cách phòng ngừa ngộ độc.
Bài 15. Quyền lao động của công dân là gì? Nêu 2 biểu hiện.
Bài 16. Người lao động có những nghĩa vụ nào? Nêu 3 nghĩa vụ.
Bài 17. Người sử dụng lao động có những nghĩa vụ nào đối với người lao động? Nêu 3 nghĩa vụ.
Bài 18. Pháp luật cấm những hành vi nào liên quan đến lao động trẻ em? Nêu 3 hành vi bị cấm.
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. Bạn Lan đặt mục tiêu đạt điểm trung bình môn Tiếng Anh 8,0 trong học kì này bằng cách học từ mới mỗi ngày 15 phút và làm bài tập cuối tuần. Hãy phân tích vì sao mục tiêu này tốt.
Bài 20. Một bạn nói: "Đánh con là cách dạy con, không phải bạo lực gia đình". Em có đồng ý không? Vì sao?
Bài 21. Bạn Hùng được bố mẹ cho 200.000 đồng để mua đồ dùng học tập trong tháng. Hùng mua hết 150.000 đồng mua một chiếc bút bi đắt tiền theo trào lưu, còn lại không đủ mua vở và sách cần thiết. Hãy nhận xét và lập kế hoạch chi tiêu hợp lí giúp Hùng.
Bài 22. Gia đình bạn An thường để bình gas trong bếp gần bếp lửa, dây điện đã cũ, chắp vá nhiều chỗ. Hãy chỉ ra các nguy cơ cháy, nổ và đề xuất biện pháp phòng ngừa.
Bài 23. Tình huống: Một cơ sở sản xuất gần nhà bạn Bình thuê một số trẻ em 13–14 tuổi làm việc 12 giờ/ngày, không cho đi học, trả lương rất thấp. Hãy nhận xét hành vi của chủ cơ sở và nêu những việc Bình có thể làm để giúp các bạn nhỏ đó.
Bài 24. Theo em, vì sao pháp luật cấm sử dụng lao động trẻ em vào công việc nặng nhọc, nguy hiểm, độc hại? Nêu hậu quả đối với trẻ em khi bị bóc lột sức lao động.
Bài 25. Tình huống: Chị Mai kí hợp đồng lao động với một công ty, nhưng công ty thường xuyên trả lương chậm, bắt chị làm thêm giờ quá quy định mà không trả thêm lương. Chị Mai nên làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình? Nêu các bước cụ thể.
Bài 26. Hãy phân tích mối quan hệ giữa quyền và nghĩa vụ lao động của công dân. Vì sao quyền và nghĩa vụ phải đi đôi với nhau?
Bài 27. Tình huống: Trong giờ ra chơi, bạn Nam nhặt được một vật hình trụ bằng kim loại, nghi là đạn pháo cũ, rủ các bạn đập thử. Em hãy nêu cách xử lí đúng và giải thích vì sao không được tự ý đập, tháo các vật nghi là vũ khí, vật liệu nổ.
Bài 28. Hãy viết một đoạn văn ngắn (7–10 câu) về chủ đề: "Học sinh lớp 8 sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội", liên hệ với các nội dung đã học trong học kì II (mục tiêu cá nhân, phòng chống bạo lực gia đình, chi tiêu hợp lí, phòng ngừa tai nạn, quyền và nghĩa vụ lao động).
Đáp án
Bài 1. Mục tiêu cá nhân là đích đến mà mỗi người tự đặt ra và nỗ lực đạt được trong học tập, cuộc sống. Ví dụ: đạt điểm khá môn Toán trong học kì này.
Bài 2. (1) Nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, sở thích; (2) đặt mục tiêu cụ thể, khả thi, có thời hạn; (3) lập kế hoạch hành động; (4) kiên trì thực hiện, tự kiểm tra và điều chỉnh.
Bài 3. Ngắn hạn: đạt được trong thời gian ngắn (đạt điểm khá bài kiểm tra tuần tới). Dài hạn: cần thời gian dài (thi đỗ vào trường THPT mong muốn).
Bài 4. Bạo lực gia đình là hành vi cố ý gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với thành viên gia đình. Biểu hiện: đánh đập; chửi mắng, đe dọa; kiểm soát tiền bạc, cô lập.
Bài 5. Nạn nhân: tổn thương thể chất, tinh thần, mất tự tin, ảnh hưởng học tập. Gia đình: rạn nứt, mất hạnh phúc. Xã hội: mất an ninh, trật tự, tăng gánh nặng.
Bài 6. Không can thiệp bằng vũ lực; chia sẻ, động viên nạn nhân; báo cho người lớn đáng tin cậy, thầy cô, chính quyền địa phương hoặc gọi 111.
Bài 7. Chi tiêu hợp lí là cân đối giữa thu nhập và chi tiêu, ưu tiên nhu cầu cần thiết, dành một phần để tiết kiệm. Nguyên tắc: liệt kê thu, chi; phân loại cần – chưa cần; ưu tiên cần thiết; dành phần tiết kiệm; ghi chép, điều chỉnh.
Bài 8. Cần thiết: sách vở, đồ dùng học tập, ăn sáng đầy đủ. Chưa cần thiết: đồ chơi đắt tiền theo trào lưu, đồ ăn vặt quá nhiều, quần áo mốt không cần.
Bài 9. Kế hoạch gợi ý: ăn sáng 20 ngày × 15.000 = 300.000 đồng; vở, bút: 70.000 đồng; tiết kiệm: 30.000 đồng. Chỉ dùng phần nhỏ cho đồ ăn vặt nếu còn dư; ghi chép chi tiêu. (Chấm theo tính cân đối, hợp lí.)
Bài 10. Đun nấu không có người trông coi; để vật dễ cháy gần nguồn lửa; chập điện do dây điện cũ; sử dụng gas, điện không an toàn; đốt lửa, đốt rác gần nhà.
Bài 11. Không bật/tắt thiết bị điện; mở cửa thông thoáng; khóa van gas; rời khỏi khu vực nguy hiểm; báo người lớn, gọi 114 nếu cần.
Bài 12. Bình tĩnh; cúi thấp người; dùng khăn ướt che mũi miệng; di chuyển theo lối thoát hiểm, không dùng thang máy; gọi 114; không quay lại lấy đồ.
Bài 13. Không chạm vào, không đập, không tháo; cảnh báo mọi người tránh xa; báo ngay thầy cô, người lớn, chính quyền địa phương để xử lí.
Bài 14. Ví dụ: thuốc trừ sâu, thuốc diệt chuột, hóa chất tẩy rửa mạnh, thuốc uống quá liều. Phòng ngừa: để xa tầm tay trẻ em, có nhãn rõ ràng; không uống, ăn chất lạ; dùng theo hướng dẫn; khi bị ngộ độc cần đưa đi cấp cứu và mang theo bao bì chất đã tiếp xúc.
Bài 15. Quyền lao động là quyền của công dân được làm việc, tự do lựa chọn nghề nghiệp, việc làm phù hợp với khả năng và pháp luật không cấm; được hưởng lương, bảo đảm an toàn lao động, nghỉ ngơi. Biểu hiện: tự do lựa chọn nghề nghiệp; được trả lương xứng đáng; được nghỉ ngơi, bảo hiểm.
Bài 16. Thực hiện hợp đồng lao động; tuân thủ nội quy, kỉ luật lao động; bảo đảm an toàn lao động, vệ sinh lao động; hoàn thành công việc được giao; bồi thường thiệt hại nếu gây ra.
Bài 17. Trả lương đầy đủ, đúng hạn; bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động; tôn trọng danh dự, nhân phẩm người lao động; thực hiện bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; không cưỡng bức lao động, không sử dụng lao động trẻ em trái pháp luật.
Bài 18. Sử dụng trẻ em dưới 15 tuổi làm lao động; sử dụng lao động trẻ em vào công việc nặng nhọc, nguy hiểm, độc hại; cưỡng bức lao động; ngăn cản trẻ em đi học để bắt đi làm.
Bài 19. Mục tiêu tốt vì cụ thể (8,0 môn Tiếng Anh), có thời hạn (trong học kì này), khả thi, có kế hoạch hành động rõ ràng (học từ mới mỗi ngày, làm bài tập cuối tuần).
Bài 20. Không đồng ý. Dạy dỗ là hướng dẫn, nhắc nhở bằng lời nói, giúp con hiểu lỗi và sửa sai; đánh đập gây tổn thương là bạo lực, bị pháp luật cấm. Dạy dỗ không gây tổn thương; bạo lực gây hại cho trẻ.
Bài 21. Nhận xét: Hùng chi tiêu theo cảm hứng, chạy theo trào lưu, không phân biệt cần thiết – chưa cần thiết, không lập kế hoạch. Kế hoạch: liệt kê đồ dùng cần thiết (vở, sách, bút) ước tính chi phí; ưu tiên mua đồ cần thiết; chỉ mua đồ theo sở thích nếu còn dư; dành một phần nhỏ tiết kiệm.
Bài 22. Nguy cơ: bình gas gần nguồn lửa dễ rò rỉ, bén lửa gây cháy nổ; dây điện cũ, chắp vá dễ chập điện, gây cháy. Biện pháp: để bình gas nơi thoáng, xa nguồn lửa, khóa van sau khi dùng; thay dây điện cũ, không tự ý sửa điện; không để vật dễ cháy gần nguồn lửa; trang bị bình chữa cháy mini; cả nhà học kĩ năng thoát hiểm.
Bài 23. Nhận xét: hành vi của chủ cơ sở vi phạm pháp luật: sử dụng lao động trẻ em dưới 15 tuổi, bắt làm việc quá giờ, ngăn cản việc học, trả lương không xứng đáng. Bình có thể: chia sẻ với bố mẹ, thầy cô; cùng người lớn báo chính quyền địa phương, cơ quan chức năng; động viên các bạn nhỏ tiếp tục đi học.
Bài 24. Vì trẻ em đang trong độ tuổi phát triển thể chất, tinh thần và cần được học tập; công việc nặng nhọc, nguy hiểm gây tổn thương sức khỏe, tàn tật, mất cơ hội học tập, phát triển lệch lạc. Bóc lột sức lao động khiến trẻ kiệt sức, bệnh tật, bỏ học, mất tương lai.
Bài 25. Chị Mai nên: thu thập bằng chứng (hợp đồng, bảng lương, tin nhắn); thương lượng, đề nghị công ty thực hiện đúng hợp đồng; nếu không được, nhờ tổ chức công đoàn can thiệp; gửi đơn khiếu nại đến cơ quan quản lí lao động địa phương; trong trường hợp cần thiết, khởi kiện ra tòa án theo quy định pháp luật.
Bài 26. Quyền và nghĩa vụ lao động gắn bó với nhau: công dân có quyền được làm việc, hưởng lương, nghỉ ngơi thì cũng có nghĩa vụ tuân thủ hợp đồng, kỉ luật, an toàn lao động. Chỉ hưởng quyền mà không thực hiện nghĩa vụ sẽ gây thiệt hại cho doanh nghiệp, xã hội; chỉ có nghĩa vụ mà không có quyền thì người lao động bị bóc lột. Vì vậy quyền và nghĩa vụ phải đi đôi.
Bài 27. Cách xử lí: không chạm vào, không đập, không tháo; cảnh báo các bạn tránh xa; báo ngay thầy cô, người lớn, chính quyền để xử lí. Giải thích: vật liệu nổ có thể phát nổ khi bị va đập, gây thương vong, tàn tật, thiệt hại tài sản. Pháp luật cấm cá nhân tàng trữ, sử dụng trái phép vũ khí, vật liệu nổ, pháo nổ.
Bài 28. Đoạn văn cần liên hệ: đặt mục tiêu và kiên trì thực hiện; yêu thương, tôn trọng người thân, phòng chống bạo lực gia đình; chi tiêu hợp lí, tiết kiệm; phòng ngừa tai nạn cháy, nổ; tôn trọng quyền và nghĩa vụ lao động, không ủng hộ bóc lột lao động trẻ em. (Chấm theo nội dung, diễn đạt, liên hệ thực tế.)