Bài 12: Phân bón hóa học

1. Kiến thức trọng tâm

Phân bón hóa học là những chất chứa các nguyên tố dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng, giúp cây sinh trưởng tốt và tăng năng suất. Ba nguyên tố dinh dưỡng chính mà cây cần với lượng lớn là đạm (nitrogen, kí hiệu $N$), lân (phosphorus, kí hiệu $P$) và kali (potassium, kí hiệu $K$). Vì vậy, phân bón thường được phân loại theo nguyên tố dinh dưỡng chính mà nó cung cấp.

Phân đạm cung cấp nitrogen, giúp cây phát triển thân, lá, tăng khả năng quang hợp. Ví dụ: urê $CO(NH_2)_2$, amoni nitrat $NH_4NO_3$. Phân lân cung cấp phosphorus, giúp cây phát triển rễ, ra hoa, kết quả. Ví dụ: supephotphat đơn, supephotphat kép. Phân kali cung cấp potassium, giúp cây cứng cáp, chống chịu sâu bệnh và thời tiết xấu. Ví dụ: kali clorua $KCl$, kali sunfat $K_2SO_4$. Ngoài ra còn có phân hỗn hợp $NPK$ chứa cả ba nguyên tố.

Khi sử dụng phân bón hóa học, cần bón đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng cách. Bón quá nhiều phân gây lãng phí, ô nhiễm đất và nguồn nước, làm cây bị "cháy" và chết. Cần kết hợp phân bón hóa học với phân hữu cơ để đất tơi xốp, giữ được độ phì.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Một bao phân bón ghi $NPK$ 16-16-8 nghĩa là trong 100 kg phân có 16 kg đạm, 16 kg lân và 8 kg kali. Người nông dân bón phân này cho lúa ở giai đoạn đẻ nhánh để cây phát triển toàn diện. Một ví dụ khác: bón phân đạm quá nhiều cho rau sẽ làm rau tốt lá nhưng dễ bị sâu bệnh và tồn dư nitrat gây hại cho sức khỏe người ăn.

3. Ghi nhớ

• Ba nguyên tố chính: đạm ($N$), lân ($P$), kali ($K$).
• Phân đạm giúp phát triển thân lá; phân lân giúp phát triển rễ, hoa, quả; phân kali giúp cây cứng cáp.
• Bón đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm; tránh lạm dụng phân bón hóa học.