1. Kiến thức trọng tâm
Da là cơ quan bao phủ toàn bộ bề mặt cơ thể, có nhiều chức năng quan trọng: bảo vệ cơ thể khỏi tác nhân gây bệnh và tác động cơ học, cảm nhận kích thích từ môi trường, bài tiết mồ hôi và điều hòa thân nhiệt. Da gồm ba lớp: biểu bì, trung bì và hạ bì. Dưới da có các tuyến mồ hôi, tuyến nhờn, mạch máu và đầu mút thần kinh.
Thân nhiệt người được duy trì ổn định quanh nhờ cơ chế điều hòa thân nhiệt. Khi trời nóng, mạch máu dưới da giãn ra, tuyến mồ hôi tăng tiết mồ hôi. Mồ hôi bay hơi lấy đi nhiệt, giúp cơ thể mát hơn. Khi trời lạnh, mạch máu dưới da co lại để giảm tỏa nhiệt, cơ run để sinh nhiệt, lông dựng đứng để giữ ấm.
Da cũng tham gia bài tiết: mồ hôi thải ra nước, muối và một ít chất độc. Ngoài ra, da còn có vai trò thẩm mĩ và giúp cơ thể tổng hợp vitamin D khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.
Để bảo vệ da, cần giữ da sạch sẽ, tránh tiếp xúc lâu với ánh nắng gay gắt, dùng kem chống nắng khi ra ngoài, uống đủ nước và ăn đủ chất dinh dưỡng.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Giải thích vì sao khi vận động mạnh, mặt em đỏ lên và đổ nhiều mồ hôi.
Lời giải: Khi vận động mạnh, cơ thể sinh ra nhiều nhiệt do cơ hoạt động liên tục. Để không bị quá nóng, mạch máu dưới da giãn ra, đưa nhiều máu ra da nên mặt đỏ lên và tỏa nhiệt ra môi trường. Đồng thời, tuyến mồ hôi tăng tiết mồ hôi, mồ hôi bay hơi lấy đi nhiệt giúp cơ thể hạ nhiệt. Nhờ hai cơ chế này, thân nhiệt được duy trì ổn định dù cơ thể sinh ra nhiều nhiệt.
3. Ghi nhớ
- Da gồm ba lớp: biểu bì, trung bì và hạ bì.
- Da bảo vệ cơ thể, cảm nhận kích thích, bài tiết mồ hôi và điều hòa thân nhiệt.
- Khi trời nóng, cơ thể tăng tiết mồ hôi và giãn mạch máu dưới da để tỏa nhiệt.
- Khi trời lạnh, cơ thể co mạch máu dưới da và run cơ để sinh nhiệt.