1. Kiến thức trọng tâm
Hệ nội tiết gồm các tuyến nội tiết tiết ra hormone vào máu. Hormone là chất được vận chuyển theo máu đến các cơ quan đích, điều hòa các hoạt động sống của cơ thể như sinh trưởng, phát triển, chuyển hóa và sinh sản. Các tuyến nội tiết chính gồm tuyến yên, tuyến giáp, tuyến tụy, tuyến trên thận và tuyến sinh dục.
Tuyến yên là tuyến quan trọng nhất, tiết ra hormone sinh trưởng và hormone điều khiển hoạt động của nhiều tuyến nội tiết khác. Tuyến giáp tiết ra thyroxine, điều hòa quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng. Tuyến tụy tiết ra insulin và glucagon, điều hòa đường huyết. Tuyến trên thận tiết ra adrenaline, giúp cơ thể phản ứng nhanh khi gặp nguy hiểm.
Hoạt động của hệ nội tiết chịu sự điều khiển của hệ thần kinh và có cơ chế điều hòa ngược, nghĩa là khi nồng độ hormone trong máu tăng cao, cơ thể sẽ giảm tiết hormone đó và ngược lại. Nhờ đó, nồng độ hormone luôn được duy trì ổn định.
Rối loạn hoạt động của tuyến nội tiết gây ra nhiều bệnh, chẳng hạn thiếu hormone sinh trưởng làm trẻ chậm lớn, thiếu thyroxine gây bệnh bướu cổ, thiếu insulin gây bệnh tiểu đường.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Vì sao khi gặp nguy hiểm, tim đập nhanh và cơ thể sẵn sàng chạy trốn?
Lời giải: Khi gặp nguy hiểm, hệ thần kinh kích thích tuyến trên thận tiết ra hormone adrenaline vào máu. Adrenaline làm tim đập nhanh hơn, huyết áp tăng, đường huyết tăng, đồng tử giãn ra và máu dồn về cơ bắp. Nhờ đó, cơ thể có đủ năng lượng và oxygen để chạy trốn hoặc đối phó với nguy hiểm. Sau khi nguy hiểm qua đi, lượng adrenaline giảm dần và cơ thể trở lại trạng thái bình thường.
3. Ghi nhớ
- Hệ nội tiết gồm các tuyến tiết hormone vào máu.
- Hormone điều hòa sinh trưởng, chuyển hóa, sinh sản và các hoạt động sống khác.
- Tuyến yên, tuyến giáp, tuyến tụy, tuyến trên thận là các tuyến nội tiết quan trọng.
- Rối loạn nội tiết có thể gây ra nhiều bệnh như bướu cổ, tiểu đường.