1. Kiến thức trọng tâm
Hệ thần kinh có chức năng điều khiển, điều hòa và phối hợp hoạt động của các cơ quan trong cơ thể, giúp cơ thể thích nghi với môi trường. Hệ thần kinh gồm bộ phận trung ương và bộ phận ngoại biên. Bộ phận trung ương gồm não và tủy sống, bộ phận ngoại biên gồm các dây thần kinh và hạch thần kinh.
Não là trung tâm điều khiển cao nhất, gồm đại não, tiểu não và hành não. Đại não điều khiển các hoạt động có ý thức như suy nghĩ, học tập, nói, viết. Tiểu não điều khiển sự phối hợp cử động và giữ thăng bằng. Hành não điều khiển các hoạt động không có ý thức như hô hấp, tuần hoàn.
Các giác quan giúp cơ thể nhận biết môi trường xung quanh. Mắt cảm nhận ánh sáng, tai cảm nhận âm thanh, mũi cảm nhận mùi, lưỡi cảm nhận vị, da cảm nhận nhiệt độ, áp lực và đau. Thông tin từ các giác quan được truyền về não để xử lí, sau đó não ra lệnh cho các cơ quan phản ứng thích hợp.
Để hệ thần kinh khỏe mạnh, cần ngủ đủ giấc, tránh căng thẳng kéo dài, hạn chế sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều và không dùng chất kích thích.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Mô tả đường đi của phản xạ khi em chạm tay vào vật nóng.
Lời giải: Khi tay chạm vào vật nóng, thụ thể ở da nhận biết kích thích nóng và truyền tín hiệu theo dây thần kinh cảm giác đến tủy sống. Tủy sống xử lí và gửi lệnh theo dây thần kinh vận động đến cơ tay, làm tay co lại và rụt ra khỏi vật nóng. Phản xạ này xảy ra rất nhanh, trước khi em kịp ý thức được cảm giác nóng, giúp bảo vệ cơ thể khỏi bị bỏng nặng.
3. Ghi nhớ
- Hệ thần kinh gồm bộ phận trung ương (não, tủy sống) và bộ phận ngoại biên (dây thần kinh, hạch thần kinh).
- Não điều khiển các hoạt động có ý thức và không có ý thức của cơ thể.
- Các giác quan giúp cơ thể nhận biết môi trường xung quanh.
- Ngủ đủ giấc và tránh căng thẳng giúp hệ thần kinh khỏe mạnh.