1. Kiến thức trọng tâm
Kinh tế: Trong các thế kỉ XVI–XVIII, nền kinh tế Đại Việt có nhiều chuyển biến. Nông nghiệp vẫn là ngành chủ đạo, nhưng thương nghiệp phát triển mạnh. Các đô thị như Thăng Long, Hội An, Phố Hiến trở thành trung tâm buôn bán sầm uất, thu hút thương nhân Trung Quốc, Nhật Bản, Hà Lan, Bồ Đào Nha. Các làng nghề thủ công như gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, đúc đồng Ngũ Xã phát triển. Tuy nhiên, chính sách "trọng nông ức thương" của chính quyền phong kiến đã kìm hãm sự phát triển của công thương nghiệp.
Văn hoá: Văn hoá dân tộc tiếp tục phát triển với nhiều thành tựu. Văn học chữ Nôm phát triển mạnh với các tác phẩm của Nguyễn Bỉnh Khiêm, Đào Duy Từ, Hồ Xuân Hương. Nghệ thuật sân khấu dân gian như chèo, tuồng, quan họ được nhân dân yêu thích. Kiến trúc, điêu khắc đạt nhiều thành tựu với chùa Keo, chùa Tây Phương, đình Bảng. Bên cạnh đó, chữ Quốc ngữ ra đời vào thế kỉ XVII nhờ công của các giáo sĩ phương Tây, mở ra một phương tiện ghi chép mới cho tiếng Việt.
Tôn giáo: Nho giáo vẫn giữ vị trí chính thống, được dùng làm hệ tư tưởng của nhà nước phong kiến. Phật giáo, Đạo giáo tiếp tục phát triển trong dân gian. Thiên Chúa giáo du nhập vào Việt Nam từ đầu thế kỉ XVI, phát triển mạnh ở Đàng Trong và Đàng Ngoài, nhưng bị chính quyền phong kiến cấm đoán, đàn áp nhiều lần vì lo ngại ảnh hưởng đến trật tự xã hội.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao thương nghiệp phát triển nhưng vẫn bị chính quyền phong kiến kìm hãm trong các thế kỉ XVI–XVIII?
Lời giải: Vì chính quyền phong kiến thực hiện chính sách "trọng nông ức thương", coi nông nghiệp là gốc, thương nghiệp là ngọn. Họ đánh thuế nặng vào hàng hóa, hạn chế buôn bán với nước ngoài, sợ thương nhân giàu lên sẽ đe dọa quyền lực phong kiến. Chính sách này đã cản trở sự phát triển của kinh tế hàng hóa.
3. Ghi nhớ
- Kinh tế: nông nghiệp là chủ đạo, thương nghiệp phát triển, đô thị sầm uất.
- Văn hoá: văn học chữ Nôm, chèo, tuồng phát triển; chữ Quốc ngữ ra đời thế kỉ XVII.
- Tôn giáo: Nho giáo chính thống; Phật giáo, Đạo giáo phổ biến; Thiên Chúa giáo du nhập và bị cấm đoán.