1. Kiến thức trọng tâm
Nguyên nhân bùng nổ: Cuối thế kỉ XVIII, xã hội Đàng Trong và Đàng Ngoài đều khủng hoảng sâu sắc. Chúa Nguyễn ở Đàng Trong ăn chơi xa xỉ, quan lại tham nhũng, nông dân khổ cực. Chính quyền Lê – Trịnh ở Đàng Ngoài suy yếu. Trước tình hình đó, năm 1771, ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ lãnh đạo nông dân nổi dậy ở vùng Tây Sơn (Bình Định), mở đầu phong trào Tây Sơn.
Diễn biến chính:
- Lật đổ chúa Nguyễn (1773–1777): Nghĩa quân Tây Sơn đánh chiếm Quy Nhơn, rồi tiến đánh Phú Xuân, Gia Định. Năm 1777, chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong bị lật đổ.
- Lật đổ chính quyền Lê – Trịnh (1786): Năm 1786, Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc, lật đổ chính quyền chúa Trịnh, trả lại quyền cho vua Lê. Đất nước bước đầu thống nhất.
- Đánh tan quân Xiêm (1785): Năm 1784, Nguyễn Ánh cầu viện Xiêm, 5 vạn quân Xiêm kéo vào Gia Định. Tháng 1-1785, Nguyễn Huệ chỉ huy trận Rạch Gầm – Xoài Mút, tiêu diệt gần như toàn bộ quân Xiêm.
- Đại phá quân Thanh (1789): Năm 1788, vua Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh, 29 vạn quân Thanh kéo vào Thăng Long. Tết Kỉ Dậu 1789, vua Quang Trung (Nguyễn Huệ) chỉ huy quân Tây Sơn hành quân thần tốc ra Bắc, đại phá quân Thanh ở Ngọc Hồi – Đống Đa, giải phóng Thăng Long.
Ý nghĩa: Phong trào Tây Sơn đã lật đổ các chính quyền phong kiến suy yếu, thống nhất đất nước, đánh tan hai cuộc xâm lược của Xiêm và Thanh, bảo vệ độc lập dân tộc.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa (1789) có ý nghĩa đặc biệt?
Lời giải: Vì chiến thắng này đã đánh tan 29 vạn quân Thanh xâm lược chỉ trong vài ngày Tết Kỉ Dậu, giải phóng Thăng Long, giữ vững độc lập dân tộc. Chiến thắng thể hiện tài thao lược của vua Quang Trung và tinh thần chiến đấu anh dũng của quân dân Tây Sơn.
3. Ghi nhớ
- Lãnh đạo: ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ, khởi nghĩa năm 1771.
- Thắng lợi: lật đổ chúa Nguyễn, chúa Trịnh; thắng Xiêm (1785), thắng Thanh (1789).
- Ý nghĩa: thống nhất đất nước, bảo vệ độc lập dân tộc.