1. Kiến thức trọng tâm
Cấu trúc điều khiển là cách sắp xếp các lệnh trong chương trình để máy tính biết lệnh nào thực hiện trước, lệnh nào thực hiện sau, lệnh nào chỉ thực hiện khi một điều kiện đúng. Có ba cấu trúc điều khiển cơ bản: cấu trúc tuần tự, cấu trúc rẽ nhánh và cấu trúc lặp.
- Cấu trúc tuần tự: các lệnh được thực hiện lần lượt từ trên xuống dưới, theo đúng thứ tự viết trong chương trình. Đây là cấu trúc đơn giản nhất. Ví dụ: nhập chiều dài, nhập chiều rộng, tính chu vi, in kết quả.
- Cấu trúc rẽ nhánh: chương trình kiểm tra một điều kiện, nếu điều kiện đúng thì thực hiện một nhóm lệnh, nếu điều kiện sai thì thực hiện nhóm lệnh khác hoặc không làm gì. Trong Scratch, cấu trúc này là khối "nếu... thì..."; trong Python, đó là câu lệnh if. Ví dụ: nếu điểm trung bình từ 5 trở lên thì xếp loại đạt, ngược lại xếp loại chưa đạt.
- Cấu trúc lặp: một nhóm lệnh được thực hiện lặp lại nhiều lần khi điều kiện còn đúng hoặc lặp đúng số lần cho trước. Trong Scratch, cấu trúc này là khối "lặp lại... lần" hoặc "lặp lại cho đến khi..."; trong Python, đó là câu lệnh for và while.
Điều kiện trong cấu trúc rẽ nhánh và cấu trúc lặp thường là một biểu thức so sánh, ví dụ điểm >= 5.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Viết chương trình kiểm tra một số là số chẵn hay số lẻ.
Thuật toán:
- Nhập số cần kiểm tra.
- Nếu số chia cho 2 dư 0 thì in ra "Số chẵn", ngược lại in ra "Số lẻ".
- Kết thúc.
Ở đây, bước 2 dùng cấu trúc rẽ nhánh: điều kiện là "số chia cho 2 dư 0". Nếu điều kiện đúng thì in "Số chẵn", nếu sai thì in "Số lẻ". Chạy thử với số 8, chương trình in "Số chẵn"; chạy thử với số 7, chương trình in "Số lẻ".
3. Ghi nhớ
- Ba cấu trúc điều khiển cơ bản: tuần tự, rẽ nhánh và lặp.
- Cấu trúc tuần tự thực hiện lệnh theo thứ tự; cấu trúc rẽ nhánh chọn lệnh theo điều kiện; cấu trúc lặp thực hiện lại nhóm lệnh nhiều lần.
- Điều kiện thường là biểu thức so sánh hoặc biểu thức logic.