- Phạm vi: Bài 1: Lược sử công cụ tính toán; Bài 2: Thông tin trong môi trường số
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Bàn tính (abacus) là gì? Nêu một công dụng của bàn tính.
Bài 2. Kể tên hai công cụ tính toán ra đời trước máy tính điện tử.
Bài 3. Máy tính cơ học của Pascal có thể thực hiện những phép tính nào?
Bài 4. Ai được coi là "cha đẻ của máy tính"? Vì sao?
Bài 5. Máy tính điện tử đầu tiên có tên là gì? Nó ra đời vào khoảng thời gian nào?
Bài 6. Đơn vị nhỏ nhất biểu diễn thông tin trong máy tính là gì? Kí hiệu của nó là gì?
Bài 7. 1 byte bằng bao nhiêu bit?
Bài 8. Nêu hai ví dụ về thông tin trong môi trường số.
Bài 9. Nêu hai ví dụ về thông tin KHÔNG ở dạng số.
Bài 10. Vì sao máy tính có thể lưu trữ được cả văn bản, hình ảnh và âm thanh?
Bài 11. Sắp xếp các công cụ sau theo thứ tự ra đời từ sớm đến muộn: máy tính điện tử, bàn tính, máy tính cơ học của Pascal.
Bài 12. Em hãy cho biết: một bức ảnh lưu trong máy tính là thông tin số hay thông tin không số? Vì sao?
Bài 13. Điền vào chỗ trống: "Mọi thông tin trong máy tính đều được biểu diễn bằng dãy các số … và …"
Bài 14. Kể tên hai thiết bị có thể lưu trữ thông tin số.
Bài 15. Nêu một lợi ích của việc biểu diễn thông tin dưới dạng số.
Bài 16. Đúng hay sai? "Thông tin số chỉ gồm văn bản." Giải thích ngắn gọn.
Phần 2: Nâng cao
Bài 17. So sánh bàn tính và máy tính cơ học của Pascal: nêu một điểm giống và một điểm khác nhau.
Bài 18. Một bạn nói: "Máy tính điện tử ra đời thì bàn tính và máy tính cơ học không còn giá trị gì nữa." Em có đồng ý không? Vì sao?
Bài 19. Một file nhạc có dung lượng 5 MB. Em hãy cho biết: để lưu 10 file nhạc như vậy, cần ít nhất bao nhiêu MB dung lượng trống? (Giả sử mỗi file đúng 5 MB.)
Bài 20. Em hãy mô tả bằng lời của mình cách máy tính biểu diễn một bức ảnh màu dưới dạng số.
Bài 21. Một đoạn âm thanh được số hoá bằng cách lấy mẫu. Em hãy giải thích vì sao số lần lấy mẫu càng nhiều thì âm thanh nghe lại càng giống âm thanh gốc.
Bài 22. Có ý kiến cho rằng: "Thông tin số dễ sao chép nên việc sao chép tài liệu của người khác là bình thường." Em có đồng ý không? Vì sao?
Bài 23. Em hãy nêu hai việc cần làm để bảo vệ thông tin số cá nhân của mình khi sử dụng máy tính chung ở trường.
Bài 24. Hãy cho biết trong các đối tượng sau, đối tượng nào là thông tin số: (a) bài hát nghe trên điện thoại; (b) bức thư viết tay; (c) bài thuyết trình lưu trong USB; (d) cuốn truyện in trên giấy. Giải thích ngắn gọn.
Đáp án
Bài 1. Bàn tính là công cụ tính toán cổ xưa gồm khung và các hạt trượt trên que. Công dụng: thực hiện phép cộng, trừ (và một số phép tính khác) giúp con người tính toán nhanh hơn.
Bài 2. Hai công cụ: bàn tính; máy tính cơ học của Pascal (hoặc máy tính của Leibniz).
Bài 3. Máy tính cơ học của Pascal (Pascaline) thực hiện được phép cộng và phép trừ.
Bài 4. Charles Babbage được coi là "cha đẻ của máy tính" vì ông đã thiết kế Máy phân tích (Analytical Engine) — tiền thân của máy tính hiện đại.
Bài 5. Máy tính điện tử đầu tiên là ENIAC, ra đời vào giữa thế kỉ XX (năm 1945–1946).
Bài 6. Đơn vị nhỏ nhất là bit, kí hiệu: bit.
Bài 7. 1 byte = 8 bit.
Bài 8. Hai ví dụ: file văn bản trong máy tính; file ảnh, file nhạc, file video lưu trong thiết bị số.
Bài 9. Hai ví dụ: bức thư viết tay; cuốn sách in; bản vẽ trên bảng đen.
Bài 10. Vì mọi loại thông tin đều được mã hoá thành dãy các số 0 và 1 nên máy tính chỉ cần lưu trữ và xử lí một dạng dữ liệu duy nhất.
Bài 11. Thứ tự: bàn tính → máy tính cơ học của Pascal → máy tính điện tử.
Bài 12. Là thông tin số, vì bức ảnh được lưu dưới dạng dãy số nhị phân trong máy tính.
Bài 13. "…dãy các số 0 và 1".
Bài 14. Hai thiết bị: USB; thẻ nhớ; ổ cứng; điện thoại; máy tính bảng. (Chấp nhận các đáp án đúng.)
Bài 15. Một lợi ích: dễ lưu trữ với dung lượng lớn / dễ sao chép mà không giảm chất lượng / dễ xử lí và truyền đi nhanh chóng. (Chấp nhận một ý đúng.)
Bài 16. Sai. Thông tin số gồm nhiều dạng: văn bản, hình ảnh, âm thanh, video,…
Bài 17. Giống nhau: đều là công cụ hỗ trợ con người tính toán. Khác nhau: bàn tính thực hiện tính toán thủ công bằng tay di chuyển hạt; máy tính cơ học của Pascal thực hiện tự động bằng hệ thống bánh răng.
Bài 18. Không đồng ý. Bàn tính và máy tính cơ học là những bước tiến quan trọng trong lịch sử phát triển máy tính; chúng giúp con người hiểu nguyên lí tính toán và là nền tảng cho máy tính hiện đại. Bàn tính vẫn được dùng để dạy học ở một số nơi.
Bài 19. Cần ít nhất 50 MB (5 × 10 = 50).
Bài 20. Máy tính chia bức ảnh thành lưới các điểm ảnh (pixel). Mỗi điểm ảnh có một màu sắc được mã hoá bằng các con số nhị phân. Toàn bộ bức ảnh trở thành một dãy số dài.
Bài 21. Vì lấy mẫu càng nhiều lần thì càng ghi lại được nhiều chi tiết của sóng âm gốc, nên khi phát lại, âm thanh càng giống âm thanh ban đầu.
Bài 22. Không đồng ý. Dễ sao chép không có nghĩa là được phép sao chép tuỳ ý. Tài liệu của người khác có thể có bản quyền; khi sử dụng cần xin phép và ghi nguồn.
Bài 23. Hai việc: không lưu mật khẩu trên máy tính chung; đăng xuất tài khoản sau khi dùng xong; không để file cá nhân trên máy chung; xoá file tạm sau khi sử dụng. (Chấp nhận hai ý đúng.)
Bài 24. Thông tin số: (a) bài hát nghe trên điện thoại và (c) bài thuyết trình lưu trong USB. Không phải thông tin số: (b) bức thư viết tay và (d) cuốn truyện in trên giấy — vì chúng tồn tại ở dạng vật lí, chưa được mã hoá thành dãy số.