- Phạm vi: Bài 1: Lược sử công cụ tính toán; Bài 2: Thông tin trong môi trường số; Bài 3: Thực hành: Khai thác thông tin số; Bài 4: Đạo đức và văn hóa trong sử dụng công nghệ kĩ thuật số; Bài 5: Sử dụng bảng tính giải quyết bài toán thực tế
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Kể tên ba công cụ tính toán tiêu biểu trong lịch sử, theo thứ tự ra đời từ sớm đến muộn.
Bài 2. Máy tính điện tử đầu tiên có tên là gì? Nó ra đời vào khoảng thời gian nào?
Bài 3. Nêu hai ví dụ về thông tin trong môi trường số và hai ví dụ về thông tin không ở dạng số.
Bài 4. 1 byte bằng bao nhiêu bit? 1 KB xấp xỉ bằng bao nhiêu byte?
Bài 5. Vì sao máy tính có thể lưu trữ được nhiều loại thông tin khác nhau (văn bản, hình ảnh, âm thanh)?
Bài 6. Khi tìm kiếm thông tin trên Internet, em cần làm gì trước tiên?
Bài 7. Nêu hai việc cần làm để đánh giá độ tin cậy của một nguồn thông tin trên mạng.
Bài 8. Khi sử dụng lại hình ảnh của người khác trên mạng, em cần làm gì?
Bài 9. Nêu hai hành vi vi phạm đạo đức khi sử dụng công nghệ kĩ thuật số.
Bài 10. Trong bảng tính, địa chỉ của ô ở cột D, hàng 7 được viết như thế nào?
Bài 11. Viết công thức tính tổng các số trong các ô A1 đến A5.
Bài 12. Viết công thức tính trung bình cộng các số trong các ô B2, B3, B4.
Bài 13. Công thức =MAX(C2:C10) cho kết quả gì?
Bài 14. Công thức =MIN(D3:D9) cho kết quả gì?
Bài 15. Công thức =COUNT(E2:E12) cho kết quả gì?
Bài 16. Một bảng tính ghi điểm kiểm tra của 4 bạn ở các ô C2:C5. Viết công thức tính điểm trung bình của 4 bạn.
Bài 17. Một cửa hàng ghi số lượng bán của 3 mặt hàng trong các ô D2:D4. Viết công thức tính tổng số lượng đã bán.
Bài 18. Đúng hay sai? "Mọi thông tin trên Internet đều đáng tin cậy." Giải thích ngắn gọn.
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. So sánh máy tính cơ học của Pascal và máy tính điện tử: nêu một điểm giống và một điểm khác nhau.
Bài 20. Một bạn nói: "Chỉ cần xem kết quả đầu tiên khi tìm kiếm trên Internet là đủ, vì kết quả đầu tiên luôn đúng nhất." Em có đồng ý không? Vì sao?
Bài 21. Bạn An thấy một bài viết trên mạng có nội dung giật gân nhưng không rõ nguồn gốc. An định chia sẻ ngay cho cả lớp. Em hãy khuyên bạn An nên làm gì và giải thích vì sao.
Bài 22. Một bảng tính ghi doanh thu 4 quý trong các ô B2:B5. Viết công thức tính: (a) tổng doanh thu cả năm; (b) doanh thu trung bình mỗi quý. Giải thích ngắn gọn ý nghĩa của từng công thức.
Bài 23. Cho bảng tính ghi nhiệt độ trung bình các tháng trong năm ở cột C (C2:C13). Em hãy viết công thức tìm tháng có nhiệt độ cao nhất và tháng có nhiệt độ thấp nhất (chỉ cần tìm giá trị, không cần tìm tên tháng). Giải thích.
Bài 24. Bạn Bình tải một bài hát có bản quyền về rồi đăng lại lên trang cá nhân để mọi người tải miễn phí. Em hãy nhận xét hành vi của bạn Bình và nêu cách làm đúng.
Bài 25. Em hãy nêu hai dấu hiệu giúp nhận biết một trang web có thể không an toàn (ví dụ: trang lừa đảo).
Bài 26. Một bạn học sinh vô tình nhận được tin nhắn chứa đường link lạ từ người không quen biết. Em hãy nêu các bước xử lí đúng trong tình huống này.
Đáp án
Bài 1. Bàn tính → máy tính cơ học của Pascal → máy tính điện tử (ENIAC).
Bài 2. ENIAC, ra đời vào giữa thế kỉ XX (năm 1945–1946).
Bài 3. Thông tin số: file văn bản, file ảnh, file nhạc, file video trong thiết bị số. Thông tin không số: thư viết tay, sách in, bản vẽ trên bảng đen.
Bài 4. 1 byte = 8 bit. 1 KB xấp xỉ 1 024 byte.
Bài 5. Vì mọi loại thông tin đều được mã hoá thành dãy các số 0 và 1 nên máy tính chỉ cần lưu trữ và xử lí một dạng dữ liệu duy nhất.
Bài 6. Xác định rõ mình cần tìm thông tin gì (xác định nhu cầu thông tin, chọn từ khoá phù hợp).
Bài 7. Hai việc: kiểm tra nguồn gốc, độ uy tín của trang web/tác giả; đối chiếu thông tin với nhiều nguồn khác nhau; kiểm tra ngày đăng, bằng chứng kèm theo. (Chấp nhận hai ý đúng.)
Bài 8. Ghi rõ nguồn ảnh và chỉ dùng khi được phép hoặc ảnh cho phép dùng lại.
Bài 9. Hai hành vi: đăng tin giả; sao chép bài làm/tác phẩm của người khác mà không ghi nguồn; đăng ảnh người khác khi chưa được đồng ý; phát tán tin đồn, xúc phạm người khác. (Chấp nhận hai ý đúng.)
Bài 10. D7.
Bài 11. =SUM(A1:A5)
Bài 12. =AVERAGE(B2:B4)
Bài 13. Giá trị lớn nhất trong vùng C2:C10.
Bài 14. Giá trị nhỏ nhất trong vùng D3:D9.
Bài 15. Số lượng các ô chứa số trong vùng E2:E12.
Bài 16. =AVERAGE(C2:C5)
Bài 17. =SUM(D2:D4)
Bài 18. Sai. Trên Internet có cả thông tin đúng và thông tin sai; cần kiểm tra, đối chiếu từ nhiều nguồn uy tín trước khi tin và sử dụng.
Bài 19. Giống nhau: đều là công cụ giúp con người tính toán. Khác nhau: máy tính cơ học của Pascal thực hiện tính toán bằng bánh răng cơ học, tốc độ chậm, chỉ làm được cộng trừ; máy tính điện tử xử lí bằng mạch điện tử, tốc độ nhanh, làm được nhiều phép tính và nhiều công việc khác.
Bài 20. Không đồng ý. Kết quả đầu tiên chưa chắc đã đúng nhất hoặc phù hợp nhất; có thể là quảng cáo hoặc nguồn không uy tín. Cần xem xét nhiều kết quả, đánh giá nguồn gốc và đối chiếu thông tin.
Bài 21. Khuyên An không nên chia sẻ ngay. Trước hết cần kiểm tra nguồn gốc, đối chiếu với các nguồn tin cậy khác; nếu chưa chắc chắn thì không chia sẻ, tránh lan truyền tin giả.
Bài 22. (a) =SUM(B2:B5) — tổng doanh thu cả năm. (b) =AVERAGE(B2:B5) — doanh thu trung bình mỗi quý.
Bài 23. Nhiệt độ cao nhất: =MAX(C2:C13). Nhiệt độ thấp nhất: =MIN(C2:C13). Giải thích: MAX tìm giá trị lớn nhất, MIN tìm giá trị nhỏ nhất trong vùng.
Bài 24. Hành vi của Bình là sai: vi phạm bản quyền tác giả. Bài hát có bản quyền không được phép sao chép, phát tán lại khi chưa được chủ sở hữu cho phép. Cách làm đúng: chỉ nghe từ nguồn hợp pháp, không đăng lại tác phẩm có bản quyền.
Bài 25. Hai dấu hiệu: địa chỉ trang web lạ, sai chính tả hoặc giả mạo trang web nổi tiếng; yêu cầu cung cấp mật khẩu, thông tin cá nhân; hứa hẹn trúng thưởng bất thường; nhiều quảng cáo, cửa sổ bật lên đáng ngờ. (Chấp nhận hai ý đúng.)
Bài 26. Các bước: không nhấn vào đường link; không trả lời tin nhắn; xoá tin nhắn; báo cho người lớn/thầy cô nếu cảm thấy bị làm phiền hoặc nghi ngờ lừa đảo.