Bài tập — Bài 10: Kính lúp. Bài tập thấu kính

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 10: Kính lúp. Bài tập thấu kính? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Kính lúp là thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn; vật đặt trong tiêu cự cho ảnh ảo lớn hơn vật. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 10: Kính lúp. Bài tập thấu kính, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Công thức thấu kính: $\frac{1}{f} = \frac{1}{d} + \frac{1}{d'}$ . D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 10: Kính lúp. Bài tập thấu kính, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. Kính lúp là dụng cụ quang học dùng để quan sát các vật nhỏ.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 10: Kính lúp. Bài tập thấu kính, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Khi dùng kính lúp, ta đặt vật trong khoảng tiêu cự của thấu kính, sát phía trước kính. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 10: Kính lúp. Bài tập thấu kính, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Một kính lúp có tiêu cự $5$ cm. Đặt một con tem nhỏ cách kính $4$ cm. Vì vật nằm trong tiêu cự nên ảnh là ảnh ảo, cùng chiều, lớn hơn vật. Áp dụng công thức: $\frac{1}{5} = \frac{1}{4} + \frac{1}{d'}$ , suy ra $\frac{1}{d'} = \frac{1}{5} - \frac{1}{4} = -\frac{1}{20}$ , vậy $d' = -20$ cm. Dấu âm cho biết ảnh ảo, nằm cùng phía với vật, cách kính $20$ cm. Độ phóng đại là $k = \frac{20}{4} = 5$ lần.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 10: Kính lúp. Bài tập thấu kính để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Một vật AB cao $1$ cm đặt cách thấu kính hội tụ tiêu cự $10$ cm một khoảng $30$ cm. Tính được $d' = 15$ cm, ảnh thật, ngược chiều, cao $0,5$ cm.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Nêu điều kiện xảy ra hiện tượng phản xạ toàn phần.

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Nêu một ứng dụng của hiện tượng phản xạ toàn phần.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Lăng kính có tác dụng gì đối với ánh sáng trắng?

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Kính lúp là thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn; vật đặt trong tiêu cự cho ảnh ảo lớn hơn vật."
- Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Công thức thấu kính: $\frac{1}{f} = \frac{1}{d} + \frac{1}{d'}$ ."
- Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Kính lúp là dụng cụ quang học dùng để quan sát các vật nhỏ."
- Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Khi dùng kính lúp, ta đặt vật trong khoảng tiêu cự của thấu kính, sát phía trước kính."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Kính lúp là dụng cụ quang học dùng để quan sát các vật nhỏ. Kính lúp thực chất là một thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn, thường từ vài xăng-ti-mét đến vài chục xăng-ti-mét.
- Tổng kết ghi nhớ: Kính lúp là thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn; vật đặt trong tiêu cự cho ảnh ảo lớn hơn vật.; Công thức thấu kính: $\frac{1}{f} = \frac{1}{d} + \frac{1}{d'}$ .; Độ phóng đại: $k = \frac{d'}{d} = \frac{h'}{h}$ .
Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Một kính lúp có tiêu cự $5$ cm. Đặt một con tem nhỏ cách kính $4$ cm. Vì vật nằm trong tiêu cự nên ảnh là ảnh ảo, cùng chiều, lớn hơn vật. Áp dụng công thức: $\frac{1}{5} = \frac{1}{4} + \frac{1}{d'}$ , suy ra $\frac{1}{d'} = \frac{1}{5} - \frac{1}{4} = -\frac{1}{20}$ , vậy $d' = -20$ cm. Dấu âm cho biết ảnh ảo, nằm cùng phía với vật, cách kính $20$ cm. Độ phóng đại là $k = \frac{20}{4} = 5$ lần.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 10: Kính lúp. Bài tập thấu kính (Kính lúp là thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn; vật đặt trong tiêu cự cho ảnh ảo lớn hơn vật.; Công thức thấu kính: $\frac{1}{f} = \frac{1}{d} + \frac{1}{d'}$ .; Độ phóng đại: $k = \frac{d'}{d} = \frac{h'}{h}$ .).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Một vật AB cao $1$ cm đặt cách thấu kính hội tụ tiêu cự $10$ cm một khoảng $30$ cm. Tính được $d' = 15$ cm, ảnh thật, ngược chiều, cao $0,5$ cm.
Bài 4: Ánh sáng đi từ môi trường chiết quang hơn sang môi trường chiết quang kém và góc tới lớn hơn góc giới hạn.
Bài 5: Cáp quang; lăng kính phản xạ toàn phần trong ống nhòm, kính tiềm vọng.
Bài 6: Phân tích ánh sáng trắng thành dải màu (hiện tượng tán sắc).

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

\frac{1}{f} = \frac{1}{d} + \frac{1}{d'}

. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Một kính lúp có tiêu cự $5$ cm. Đặt một con tem nhỏ cách kính $4$ cm. Vì vật nằm trong tiêu cự nên ảnh là ảnh ảo, cùng chiều, lớn hơn vật. Áp dụng công thức: $\frac{1}{5} = \frac{1}{4} + \frac{1}{d'}$ , suy ra $\frac{1}{d'} = \frac{1}{5} - \frac{1}{4} = -\frac{1}{20}$ , vậy $d' = -20$ cm. Dấu âm cho biết ảnh ảo, nằm cùng phía với vật, cách kính $20$ cm. Độ phóng đại là $k = \frac{20}{4} = 5$ lần.

Một vật AB cao $1$ cm đặt cách thấu kính hội tụ tiêu cự $10$ cm một khoảng $30$ cm. Tính được $d' = 15$ cm, ảnh thật, ngược chiều, cao $0,5$ cm.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Nêu điều kiện xảy ra hiện tượng phản xạ toàn phần.

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Nêu một ứng dụng của hiện tượng phản xạ toàn phần.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Lăng kính có tác dụng gì đối với ánh sáng trắng?

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.

Giải thích chi tiết:

Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Kính lúp là thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn; vật đặt trong tiêu cự cho ảnh ảo lớn hơn vật."
Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Công thức thấu kính: $\frac{1}{f} = \frac{1}{d} + \frac{1}{d'}$ ."
Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Kính lúp là dụng cụ quang học dùng để quan sát các vật nhỏ."
Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Khi dùng kính lúp, ta đặt vật trong khoảng tiêu cự của thấu kính, sát phía trước kính."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:

Nội dung cốt lõi cần trình bày: Kính lúp là dụng cụ quang học dùng để quan sát các vật nhỏ. Kính lúp thực chất là một thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn, thường từ vài xăng-ti-mét đến vài chục xăng-ti-mét.
Tổng kết ghi nhớ: Kính lúp là thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn; vật đặt trong tiêu cự cho ảnh ảo lớn hơn vật.; Công thức thấu kính: $\frac{1}{f} = \frac{1}{d} + \frac{1}{d'}$ .; Độ phóng đại: $k = \frac{d'}{d} = \frac{h'}{h}$ .

Bài 2:

Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Một kính lúp có tiêu cự $5$ cm. Đặt một con tem nhỏ cách kính $4$ cm. Vì vật nằm trong tiêu cự nên ảnh là ảnh ảo, cùng chiều, lớn hơn vật. Áp dụng công thức: $\frac{1}{5} = \frac{1}{4} + \frac{1}{d'}$ , suy ra $\frac{1}{d'} = \frac{1}{5} - \frac{1}{4} = -\frac{1}{20}$ , vậy $d' = -20$ cm. Dấu âm cho biết ảnh ảo, nằm cùng phía với vật, cách kính $20$ cm. Độ phóng đại là $k = \frac{20}{4} = 5$ lần.
Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.

Bài 3:

Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 10: Kính lúp. Bài tập thấu kính (Kính lúp là thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn; vật đặt trong tiêu cự cho ảnh ảo lớn hơn vật.; Công thức thấu kính: $\frac{1}{f} = \frac{1}{d} + \frac{1}{d'}$ .; Độ phóng đại: $k = \frac{d'}{d} = \frac{h'}{h}$ .).
Lời giải mẫu/Nhận xét: Một vật AB cao $1$ cm đặt cách thấu kính hội tụ tiêu cự $10$ cm một khoảng $30$ cm. Tính được $d' = 15$ cm, ảnh thật, ngược chiều, cao $0,5$ cm.

Bài 4: Ánh sáng đi từ môi trường chiết quang hơn sang môi trường chiết quang kém và góc tới lớn hơn góc giới hạn.

Bài 5: Cáp quang; lăng kính phản xạ toàn phần trong ống nhòm, kính tiềm vọng.

Bài 6: Phân tích ánh sáng trắng thành dải màu (hiện tượng tán sắc).