1. Kiến thức trọng tâm
Nguồn năng lượng chủ yếu trên Trái Đất là năng lượng Mặt Trời. Mặt Trời chiếu sáng và sưởi ấm Trái Đất, tạo ra gió, mưa, dòng chảy và nuôi dưỡng sự sống. Thực vật hấp thụ năng lượng ánh sáng để quang hợp, tạo ra chất hữu cơ. Động vật ăn thực vật, con người ăn thực vật và động vật, như vậy năng lượng Mặt Trời được truyền qua các sinh vật trong chuỗi thức ăn.
Vòng năng lượng trên Trái Đất là quá trình năng lượng Mặt Trời chuyển hoá qua nhiều dạng: năng lượng ánh sáng thành hoá năng trong thực vật, thành động năng của gió và nước, thành nhiệt năng làm Trái Đất ấm lên, rồi cuối cùng toả ra vũ trụ dưới dạng nhiệt. Năng lượng không tự sinh ra hay mất đi mà chỉ chuyển hoá từ dạng này sang dạng khác.
Năng lượng hoá thạch gồm than đá, dầu mỏ và khí thiên nhiên. Chúng được hình thành từ xác sinh vật bị chôn vùi hàng trăm triệu năm trước. Khi đốt nhiên liệu hoá thạch, hoá năng chuyển thành nhiệt năng rồi thành điện năng. Tuy nhiên, nhiên liệu hoá thạch đang cạn dần và khi đốt tạo ra khí gây ô nhiễm và hiệu ứng nhà kính.
2. Ví dụ minh họa
Cây lúa hấp thụ ánh sáng Mặt Trời để quang hợp, tạo ra hạt gạo chứa hoá năng. Con người ăn cơm, hoá năng chuyển thành năng lượng cho cơ thể hoạt động. Than đá được hình thành từ rừng cây bị chôn vùi từ hàng trăm triệu năm trước, vì vậy đốt than cũng là dùng năng lượng Mặt Trời được tích luỹ từ xa xưa.
Một nhà máy nhiệt điện đốt than để đun nước thành hơi, hơi nước làm quay tua-bin, tua-bin làm quay máy phát điện. Chuỗi chuyển hoá là: hoá năng của than thành nhiệt năng, thành cơ năng, thành điện năng.
Việc đốt xăng trong xe máy cũng thải ra khí carbon dioxide, góp phần làm Trái Đất nóng lên.
3. Ghi nhớ
- Năng lượng Mặt Trời là nguồn năng lượng chủ yếu trên Trái Đất.
- Vòng năng lượng: năng lượng chuyển hoá qua nhiều dạng rồi toả ra vũ trụ.
- Nhiên liệu hoá thạch: than đá, dầu mỏ, khí thiên nhiên; đang cạn dần và gây ô nhiễm.