1. Kiến thức trọng tâm
Dãy hoạt động hoá học là dãy sắp xếp các kim loại theo mức độ hoạt động hoá học giảm dần. Một dãy thường gặp là: K, Na, Ca, Mg, Al, Zn, Fe, Ni, Sn, Pb, H, Cu, Hg, Ag, Pt, Au. Các kim loại đứng trước hydrogen trong dãy có thể tác dụng với dung dịch acid loãng như HCl, loãng để giải phóng khí hydrogen. Các kim loại đứng sau hydrogen không tác dụng với dung dịch acid loãng.
Kim loại đứng trước đẩy được kim loại đứng sau ra khỏi dung dịch muối của nó. Ví dụ, sắt đứng trước đồng nên đẩy được đồng ra khỏi dung dịch muối đồng. Ngược lại, đồng đứng sau sắt nên không đẩy được sắt ra khỏi dung dịch muối sắt. Kim loại đứng càng trước thì hoạt động hoá học càng mạnh, càng dễ bị ăn mòn trong không khí ẩm.
Dãy hoạt động hoá học giúp dự đoán phản ứng: kim loại nào tác dụng với acid, kim loại nào đẩy được kim loại nào ra khỏi muối. Đây là công cụ quan trọng để giải bài tập hoá học và giải thích hiện tượng ăn mòn kim loại.
2. Ví dụ minh họa
Thả kẽm vào dung dịch acid hydrochloric loãng, thấy bọt khí hydrogen thoát ra vì kẽm đứng trước hydrogen: . Thả đồng vào dung dịch acid hydrochloric loãng, không có hiện tượng gì vì đồng đứng sau hydrogen, không tác dụng với acid loãng.
Nhúng lá kẽm vào dung dịch copper(II) sulfate, lá kẽm phủ lớp đồng đỏ vì kẽm đứng trước đồng: . Nhúng lá đồng vào dung dịch zinc sulfate, không có hiện tượng gì vì đồng đứng sau kẽm, không đẩy được kẽm ra khỏi muối.
Trong thực tế, tàu biển bằng thép thường gắn thêm khối kẽm để kẽm bị ăn mòn thay cho thép, bảo vệ vỏ tàu.
3. Ghi nhớ
- Dãy hoạt động hoá học sắp xếp kim loại theo mức độ hoạt động giảm dần.
- Kim loại trước H tác dụng với acid loãng giải phóng ; kim loại sau H không tác dụng.
- Kim loại trước đẩy được kim loại sau ra khỏi dung dịch muối.