Bài 22: Giới thiệu về hợp chất hữu cơ

1. Kiến thức trọng tâm

Hợp chất hữu cơ là hợp chất của carbon, trừ một số hợp chất như carbon monoxide, carbon dioxide, muối carbonate. Hợp chất hữu cơ có mặt khắp nơi: trong cơ thể sinh vật, thực phẩm, nhiên liệu, nhựa, thuốc và mỹ phẩm. Điểm chung là phân tử hợp chất hữu cơ luôn chứa carbon, thường chứa hydrogen, oxygen, nitrogen và một số nguyên tố khác.

Hợp chất hữu cơ được chia thành hai nhóm lớn: hydrocarbon và dẫn xuất của hydrocarbon. Hydrocarbon là hợp chất chỉ chứa carbon và hydrogen, gồm alkane, alkene, alkyne và arene. Dẫn xuất của hydrocarbon là hợp chất ngoài carbon, hydrogen còn chứa các nguyên tố khác như oxygen, chlorine, nitrogen, ví dụ alcohol, acid, ester.

Hợp chất hữu cơ có một số đặc điểm: thường dễ cháy, kém bền nhiệt, phản ứng chậm và thường tạo nhiều sản phẩm. Một công thức phân tử có thể ứng với nhiều chất khác nhau gọi là đồng phân, ví dụ $C_2H_6O$ có thể là alcohol ethylic hoặc ether. Tính chất của hợp chất hữu cơ phụ thuộc vào thành phần và cấu tạo phân tử.

2. Ví dụ minh họa

Methane $CH_4$ là hydrocarbon đơn giản nhất, có trong khí thiên nhiên, dùng làm nhiên liệu. Glucose $C_6H_{12}O_6$ là hợp chất hữu cơ chứa oxygen, có trong trái cây chín, cung cấp năng lượng cho cơ thể. Ethylic alcohol $C_2H_5OH$ là dẫn xuất của hydrocarbon, có trong rượu bia và dùng làm dung môi, nhiên liệu.

Đốt cồn ethylic trong không khí, cồn cháy với ngọn lửa xanh, tạo carbon dioxide và nước: $C_2H_5OH + 3O_2 \rightarrow 2CO_2 + 3H_2O$. Phản ứng này cho thấy hợp chất hữu cơ dễ cháy.

Nhựa polyethylene làm túi ni lông, đường saccharose trong mía, protein trong trứng đều là hợp chất hữu cơ quen thuộc.

3. Ghi nhớ

• Hợp chất hữu cơ là hợp chất của carbon, trừ CO, $CO_2$, muối carbonate.
• Gồm hydrocarbon và dẫn xuất của hydrocarbon.
• Hợp chất hữu cơ thường dễ cháy, phản ứng chậm, có hiện tượng đồng phân.