Bài 24: Alkene

1. Kiến thức trọng tâm

Alkene là hydrocarbon không no, mạch hở, trong phân tử có một liên kết đôi giữa hai nguyên tử carbon. Công thức chung của alkene là $C_nH_{2n}$ với $n \geq 2$. Các alkene đầu dãy là ethene $C_2H_4$, propene $C_3H_6$, butene $C_4H_8$. Tên gọi của alkene gồm phần chỉ số carbon và hậu tố "ene".

Về tính chất vật lí, alkene nhẹ như ethene, propene là chất khí; các alkene lớn hơn là chất lỏng hoặc chất rắn. Alkene không tan trong nước và nhẹ hơn nước, tương tự alkane.

Về tính chất hoá học, nhờ liên kết đôi kém bền, alkene hoạt động hoá học mạnh hơn alkane. Alkene cháy trong không khí tạo carbon dioxide và nước. Alkene tham gia phản ứng cộng với hydrogen, halogen và nước. Ví dụ, ethene cộng với bromine làm mất màu dung dịch bromine: $C_2H_4 + Br_2 \rightarrow C_2H_4Br_2$. Đây là phản ứng đặc trưng để nhận biết alkene. Alkene còn tham gia phản ứng trùng hợp tạo polymer, ví dụ ethene trùng hợp tạo polyethylene làm túi ni lông.

2. Ví dụ minh họa

Sục khí ethene qua dung dịch bromine màu nâu đỏ, dung dịch nhạt màu dần rồi mất màu vì ethene đã cộng với bromine. Sục khí ethane qua dung dịch bromine, dung dịch không mất màu vì ethane là alkane no, không tham gia phản ứng cộng.

Trái cây xanh thải ra khí ethene giúp trái cây chín nhanh. Vì vậy, để chuối xanh mau chín, người ta ủ chung với chuối chín hoặc quả cà chua chín. Ngược lại, muốn bảo quản trái cây lâu, cần giảm lượng ethene xung quanh.

Đốt cháy ethene: $C_2H_4 + 3O_2 \rightarrow 2CO_2 + 2H_2O$. Ethene cháy toả nhiều nhiệt.

3. Ghi nhớ

• Alkene: hydrocarbon không no, mạch hở, có một liên kết đôi; công thức chung $C_nH_{2n}$.
• Alkene tham gia phản ứng cộng, làm mất màu dung dịch bromine.
• Alkene trùng hợp tạo polymer như polyethylene.