1. Kiến thức trọng tâm
Lăng kính là khối chất trong suốt, thường làm bằng thuỷ tinh, có dạng hình lăng trụ tam giác. Một lăng kính có hai mặt bên là hai mặt phẳng trong suốt, đáy là mặt còn lại, góc chiết quang là góc hợp bởi hai mặt bên.
Khi tia sáng trắng chiếu qua lăng kính, nó bị lệch về phía đáy lăng kính và bị tán sắc thành dải màu từ đỏ đến tím. Hiện tượng tán sắc xảy ra vì các ánh sáng màu khác nhau bị khúc xạ khác nhau khi qua lăng kính: ánh sáng đỏ lệch ít nhất, ánh sáng tím lệch nhiều nhất. Dải màu thu được gồm đỏ, da cam, vàng, lục, lam, chàm, tím.
Lăng kính được dùng trong máy quang phổ để phân tích ánh sáng, trong ống nhòm và máy ảnh để đổi hướng tia sáng. Hiện tượng tán sắc qua lăng kính chứng tỏ ánh sáng trắng là hỗn hợp của nhiều ánh sáng màu. Cầu vồng cũng là kết quả của sự tán sắc ánh sáng Mặt Trời trong các giọt nước mưa.
2. Ví dụ minh họa
Chiếu chùm sáng trắng hẹp qua lăng kính thuỷ tinh, trên màn hứng phía sau xuất hiện dải màu liên tục: đỏ ở phía trên, tím ở phía dưới. Nếu dùng tấm bìa che bớt lăng kính, dải màu vẫn xuất hiện nhưng mờ hơn vì lượng ánh sáng giảm.
Trong phòng thí nghiệm, học sinh dùng lăng kính và máy quang phổ để quan sát quang phổ của đèn hơi natri, thấy các vạch sáng màu vàng đặc trưng. Mỗi nguyên tố có quang phổ riêng, nhờ đó các nhà khoa học nhận biết được thành phần của các ngôi sao xa xôi chỉ bằng ánh sáng của chúng.
Khi ánh sáng đỏ đơn sắc chiếu qua lăng kính, nó chỉ bị lệch mà không bị tán sắc, vì ánh sáng đơn sắc chỉ có một màu.
3. Ghi nhớ
- Lăng kính là khối chất trong suốt hình lăng trụ tam giác.
- Tia sáng qua lăng kính bị lệch về phía đáy và bị tán sắc thành dải màu.
- Ánh sáng trắng là hỗn hợp của nhiều ánh sáng màu.